Hypoallergene Diëten bij Hond en Kat: Stand van Zaken 2026

Voedselallergie treft tot 33% van de atopische honden en 22% van de jeukende katten. Het eliminatiedieet blijft in 2026 het enige gevalideerde diagnostische instrument om een voedselallergie te bevestigen, omdat geen enkel serologisch of speekseltest dit kan bevestigen. Ontdek in dit uitgebreide artikel de immunopathologische mechanismen en de huidige diagnostische strategieën, van de keuze van het hypoallergeen voedsel tot de langetermijnbeheer. Graanvrij of insectendieet, bijzonderheden van deze diëten bij de kat, rol van de provocatietest, enz. We vertellen u alles.

DEEL I — NOSOLOGISCH KADER EN EPIDEMIOLOGIE

Hoofdstuk 1 — Definities en Classificatie van Ongewenste Reacties op Voedsel

1.1 — Ongewenste Voedselreactie (OVR): algemeen nosologisch kader

De term ongewenste voedselreactie (OVR) vormt een nosologisch kader dat alle abnormale klinische reacties omvat die optreden na inname van een voedingsmiddel of voedseladditief. Deze definitie, aangenomen door de internationale consensus, omvat heterogene pathofysiologische mechanismen die zich onderscheiden door de aard van de betrokken biologische respons (Gaschen 2011). OVR’s worden onderverdeeld in twee grote categorieën: immunologische reacties (echte voedselallergieën) en niet-immunologische reacties (voedselintoleranties, voedselvergiftigingen, farmacologische reacties op biogene aminen). De exacte prevalentie van OVR’s blijft moeilijk nauwkeurig vast te stellen, vanwege de variabiliteit van de diagnostische criteria die in verschillende studies worden gehanteerd en de lage therapietrouw van eigenaars aan provocatieprotocollen. De door Olivry en Mueller (2017) samengestelde gegevens geven aan dat 1 tot 2% van de honden die in de algemene praktijk worden aangeboden aangetast zijn, een cijfer dat stijgt tot 9 tot 40% bij jeukende honden (mediaan: 18%) en 9 tot 50% (mediaan: 29%) bij honden met een klinisch fenotype van atopische dermatitis. Bij de kat varieert de prevalentie bij dieren met cutane tekenen van 0,22 tot 6% afhankelijk van de bestudeerde populaties (Olivry 2017).

1.2 — Echte voedselallergie versus voedselintolerantie

De echte voedselallergie wordt gedefinieerd als een specifieke immunologische respons gericht tegen een of meer voedseleiwitten, waarbij het adaptieve immuunsysteem betrokken is. Deze respons kan worden gemedieerd door immunoglobuline E (IgE) via een type I-overgevoeligheid volgens de classificatie van Gell en Coombs (Pucheu-Haston 2020), of door T-lymfocyten via een type IV-overgevoeligheid (Jackson 2023). Voedselintolerantie daarentegen impliceert het adaptieve immuunsysteem niet. Het is het gevolg van niet-immunologische mechanismen zoals enzymatische deficiënties (lactasedeficiëntie), farmacologische reacties op biogene aminen (histamine, tyramine aanwezig in bepaalde gefermenteerde producten), of directe toxische effecten (Mueller 2018). Het onderscheid tussen deze twee entiteiten is van groot klinisch belang: echte allergie veroorzaakt reproduceerbare reacties bij soms minieme doses van het allergeen, terwijl intolerantie vaak dosisafhankelijk is. In de klinische veterinaire praktijk blijft dit onderscheid echter moeilijk vast te stellen zonder gestandaardiseerde provocatietest, omdat de cutane en digestieve manifestaties vaak vergelijkbaar zijn.

1.3 — De Cutane Ongewenste Voedselreactie (COVR) / Cutaneous Adverse Food Reaction (CAFR): Definitie en internationale terminologie

De term COVR — of CAFR in de Engelstalige literatuur — verwijst specifiek naar de dermatologische manifestaties secundair aan de inname van een voedingsmiddel (Olivry 2019). Deze terminologie werd geactualiseerd om de nomenclatuur tussen de verschillende publicaties te harmoniseren. De COVR onderscheidt zich van de omgevingsatopische dermatitis (OAD) door haar voedingsetiologie, hoewel beide entiteiten een vergelijkbaar klinisch fenotype delen — met name niet-seizoensgebonden jeuk die de extremiteiten, de oorschelpen en de flexieplooien aantast. Bij de hond manifesteert 94% van de gevallen van COVR zich door jeuk als dominant teken (Olivry 2019). Bij de kat omvat de term Felien Atopisch Syndroom (FAS) ook de feline OAD, wat de moeilijkheid weerspiegelt om ze te onderscheiden zonder een voedseluitsluitingdieet.

Labiale letsels komen frequent voor bij voedselallergieën

1.4 — IgE-gemedieerde en niet-IgE-gemedieerde mechanismen

De immunopathologische mechanismen die ten grondslag liggen aan canine en feline voedselallergieën omvatten twee hoofdwegen. De IgE-gemedieerde weg (type I) is gebaseerd op de productie van specifieke IgE gericht tegen voedselglycoproteïnen met een molecuulgewicht tussen 10 en 70 kDa (Cave 2006). Bij herblootstelling veroorzaken deze IgE’s die gebonden zijn aan de FcεRI-receptoren van weefselmastoïdcellen, mastocytdegranulatie en vrijgave van histamine, leukotriënen en prostaglandinen, wat leidt tot erytheem, jeuk en gelokaliseerd oedeem. De T-cel-weg (type IV), niet IgE-gemedieerd, impliceert de hulp-T-lymfocyten (Th1 en Th2) en manifesteert zich vertraagd, tussen 24 en 72 uur na inname. In vitro gegevens (Masuda 2020) geven aan dat enzymatische hydrolyse, zelfs bij het genereren van peptiden met een zeer laag molecuulgewicht (1 tot 3,5 kDa), de door T-lymfocyten herkende epitopen niet volledig onderdrukt. Lymfocytaire activering werd gedetecteerd bij ongeveer 28,8% van de geteste honden. Deze cellulaire herkenning blijft echter overwegend onder de drempel van klinische reactiviteit (slechts ongeveer 2% van de patiënten bereikt de lymfocytaire activeringsdrempel van 1,2% gecorreleerd aan symptomen). Bijgevolg behouden hoogwaardige gehydrolyseerde diëten een opmerkelijke klinische werkzaamheid in vivo en vertegenwoordigen een voorkeursoptie voor het uitsluitingsdieet, hoewel een zeer zeldzame residuele reactiviteit gemedieerd door T-lymfocyten (type IV) bepaalde refractaire mislukkingen kan verklaren. Deze bevinding onderstreept dat eiwithydrolyse, zelfs uitgebreid, het T-cel immunogeen potentieel van voedseleiwitten niet volledig onderdrukt.

Hoofdstuk 2 — Epidemiologie en Prevalentie van COVR

2.1 — Prevalentie in de algemene populatie en bij jeukende honden

De epidemiologische gegevens samengesteld in de reeks kritisch beoordeelde onderwerpen (Critically Appraised Topics) gepubliceerd door Olivry en Mueller tussen 2015 en 2020 vormen het huidige referentiekader. De prevalentie van COVR in de algemene hondenpopulatie ligt tussen 1 en 2% (Olivry 2017). Dit cijfer stijgt significant wanneer geselecteerde populaties worden beschouwd: bij honden met chronische jeuk bereikt de mediane prevalentie 18% (interval: 9 tot 40%), en bij honden met allergische dermatitis stijgt dit tot 29% (interval: 9 tot 50%). Bij de kat zijn de gegevens minder uitgebreid maar convergeren ze naar een prevalentie van 12 tot 22% bij dieren met allergische cutane tekenen en 0,22 tot 6% in de algemene populatie. Deze cijfers rechtvaardigen de systematische integratie van het uitsluitingsdieet bij de exploratie van elke niet-seizoensgebonden jeuk bij het gezelschapsdier.

2.2 — Bimodale leeftijdsverdeling bij aanvang

De aanvangsleeftijd van COVR vertoont een bimodale verdeling. De eerste leeftijdsgroep betreft jonge honden jonger dan één jaar: 38% van de gevallen manifesteert zich vóór de leeftijd van 12 maanden en 22% vóór de leeftijd van 6 maanden (Olivry 2019). De gemiddelde aanvangsleeftijd is 2,9 jaar (interval: 1 tot 13 jaar), met een tweede piek bij honden ouder dan 7 jaar. Bij pups maakt deze bijzonderheid het noodzakelijk voedselallergie te overwegen bij de eerste tekenen van jeuk, zelfs voordat een omgevingssensibilisering wordt overwogen die gewoonlijk geleidelijk tot ontwikkeling komt. Bij de kat is de aanvangsleeftijd meer variabel, met gemelde gevallen van 3 maanden tot 11 jaar. De bimodale verdeling bij de hond suggereert twee afzonderlijke sensibiliseringsvensters: één vroeg, gerelateerd aan de onrijpheid van de darmbarrière en het darm-geassocieerde lymfoïde weefsel (GALT), en één laat, mogelijk gerelateerd aan een verworven verstoring van de orale tolerantie.

2.3 — Rasprediposities

Verschillende rassen zijn oververtegenwoordigd in studies over COVR. Bij de hond valt de West Highland White Terriër (WHWT) op door een klinisch fenotype gekenmerkt door gegeneraliseerde jeuk, ernstig faciaal erytheem en terugkerende pyodermieën gelokaliseerd op de ventrale romp en de ledematen. De Labrador Retriever en de Golden Retriever ontwikkelen chronische bilaterale pododermatitis, recidiverende cerumineuze otitis en interdigitaal erytheem dat progressief de flexieplooien aantast. Hun respons op eliminatiediëten is over het algemeen bevredigend, met een merkbare klinische verbetering tussen 4 en 6 weken. De Boxer vertoont een cutaan profiel gedomineerd door perioculair en perioralerytheem, met een frequente digestieve component (flatulentie, zachte stoelgang). De Duitse Herder wordt gekenmerkt door ernstige perineale en ventrale aantasting, vaak gecompliceerd door diepe pyodermieën. De Cocker Spaniël ontwikkelt chronische proliferatieve otitis externa, met secundaire resistente Malassezia-dermatitis op topische behandelingen. Bij de kat vertoont het Siamees ras een predispositie met een klinische expressie met overwegend faciale en cervicale aantasting (Olivry 2019). In tegenstelling tot de ichtyosis van de Labrador (PNPLA1-mutatie) is tot op heden geen specifiek vatbaarheidsgeen voor COVR geïdentificeerd, wat een belangrijke lacune vormt in het begrip van het genetisch determinisme van deze aandoening.

 

2.4 — Co-sensibilisering en pluriallergeniciteit

Co-sensibilisering voor voeding en omgevingsfactoren is een frequent klinische realiteit. Een significant aandeel van honden met omgevingsatopische dermatitis (OAD) vertoont gelijktijdig een COVR: de schattingen variëren van 13 tot 33% afhankelijk van de studies (Jackson 2023). Dit pathologische samenspel bemoeilijkt de diagnostische aanpak, omdat de gedeeltelijke verbetering onder eliminatiedieet gemaskeerd kan worden door de aanhoudende jeuk gerelateerd aan de omgevingscomponent. Gelijktijdige gastro-intestinale stoornissen (diarree, braken, toename van de defecatiefrequentie) worden gemeld bij 20 tot 30% van de honden en katten met COVR (Mueller 2018). Bij de hond vertonen dieren met een OVR voornamelijk diarree, 2% geïsoleerd braken en 5% beide gecombineerde tekenen. Bij de kat is het aandeel van braken (38%) hoger dan bij de hond, wat een frequentere aantasting van het bovenste spijsverteringskanaal en de maag weerspiegelt (Mueller 2018).

2.5 — Epidemiologische gegevens: opkomende trends en nieuwe studies

Recente gegevens bevestigen een trend naar een schijnbare toename van de prevalentie van COVR, waarschijnlijk multifactorieel. De multicentrische prospectieve studie van Lewis et al., uitgevoerd bij 57 jeukende honden, rapporteert een COVR-diagnosepercentage van 44,7% (21/47 honden die de studie voltooiden), een cijfer dat hoger is dan de historische gegevens (Dit percentage, hoger dan de historische gegevens, moet worden geïnterpreteerd in de context van een sterk geselecteerde populatie van patiënten verwezen voor vermoedelijke allergische dermatitis, wat een grote selectiebias introduceert (Lewis TP 2025). Het kan niet rechtstreeks worden geëxtrapoleerd naar de algemene canine populatie). Deze toename kan een verbetering van de diagnostische protocollen weerspiegelen, een betere bewustwording van dierenartsen, of een reële wijziging van de allergene blootstelling gerelateerd aan de evolutie van commerciële voedingsformules. De diversificatie van eiwitbronnen in gezelschapsdiervoeding (toenemend gebruik van exotische dierlijke eiwitten, insecten, peulvruchten) wijzigt het antigene blootstellingsprofiel en kan de opkomst van nieuwe sensibiliseringen verklaren (Villaverde 2024).

DEEL II — IMMUNOPATHOLOGIE EN ALLERGENEN

Hoofdstuk 3 — Immunopathologische Grondslagen van Voedselreacties

3.1 — Orale tolerantie en GALT

Orale tolerantie berust op CD103+ dendritische cellen van de intestinale lamina propria, die luminale antigenen opnemen (via epitheeljuncties en door macrofagen met trans-epitheliale uitlopers) en migreren naar de mesenteriale lymfeklieren (Jackson 2023). In deze klieren induceren ze de differentiatie van naïeve T-lymfocyten tot regulatoire T-lymfocyten (Treg) die de transcriptiefactor FoxP3 tot expressie brengen. Deze Tregs scheiden immunosuppressieve cytokines uit — voornamelijk IL-10 en TGF-β — die een staat van niet-reactiviteit ten aanzien van voedselantigenen handhaven. De stabiliteit van dit mechanisme hangt af van de integriteit van de intestinale epitheelbarrière, de samenstelling van het intestinale microbioom en de rijping van het spijsverteringsstelsel. Bij pups creëren de onrijpheid van het GALT (Gut-Associated Lymphoid Tissue) en de verhoogde intestinale doorlaatbaarheid een kwetsbaarheidsvenster dat de frequentie van vroege sensibiliseringen verklaart.

3.2 — Verstoring van de tolerantie

Tot de voorgestelde mechanismen voor de verstoring van de orale tolerantie behoort de vrijgave van TSLP door beschadigde enterocyten, goed gedocumenteerd bij de mens en bij muizen. Directe gegevens bij hond en kat zijn nog beperkt in de literatuur, en deze weg wordt momenteel geëxtrapoleerd vanuit menselijke modellen van voedselallergieën.

3.3 — Isotype-omschakeling naar IgE

De isotype-omschakeling naar IgE vertegenwoordigt de kritieke stap in allergische sensibilisering. Onder invloed van IL-4 en IL-13 geproduceerd door Th2-lymfocyten, voeren B-lymfocyten een genetische recombinatie uit op het niveau van de switch Sε-regio van het gen voor de zware ketens van immunoglobulinen, wat leidt tot de productie van IgE die specifiek zijn voor het voedselallergeen. Deze IgE’s hechten vervolgens aan de hoge-affiniteitsreceptoren FcεRI tot expressie gebracht op het oppervlak van cutane en intestinale weefselmastoïdcellen. Deze overexpressie verlaagt de drempel voor mastocytdegranulatie en verklaart de klinische overgevoeligheid voor lage doses allergenen. Bij herblootstelling triggert de gelijktijdige verknoping van twee aangrenzende membraan-IgE’s door een multivalent allergeen de degranulatiecascade, met vrijgave van histamine, tryptase en prostaglandinen, verantwoordelijk voor de kenmerkende jeuk, erytheem en oedeem.

3.4 — Niet-IgE-gemedieerd T-celmechanisme

De T-celcomponent van COVR vormt een volop in ontwikkeling zijnd onderzoeksgebied. De lymfocytaire blastogenesestudies uitgevoerd door Fujimura et al. toonden een significante proliferatie van T-lymfocyten als reactie op voedselallergenen aan bij honden met bevestigde COVR (Fujimura 2011). Masuda et al. verfijnden deze resultaten met behulp van flowcytometrie om mononucleaire cellen van het perifere bloed (PBMC) van 316 honden met vermoedelijke voedselallergieën te analyseren (Masuda 2020). De resultaten tonen aan dat de extracten van gehydrolyseerde diëten eiwitten of peptiden bevatten met een molecuulgewicht tussen 1 en 3,5 kDa, die CD25low hulp-T-lymfocyten kunnen stimuleren. Het percentage positieve lymfocytrespons op gehydrolyseerde extracten bereikte 28,8% (91/316 monsters) voor het eerste geteste dieet en 23,7% (75/316) voor het tweede. Onder de 186 monsters die ook reactief waren voor aviaire antigenen, bedroegen deze percentages respectievelijk 38,7% en 29,6%. Het is echter onjuist om te concluderen dat gehydrolyseerde diëten een mislukkingspercentage van bijna 30% hebben gerelateerd aan T-celstimulatie. Deze activering bereikt de drempel van klinische relevantie (vatbaar voor het in vivo triggeren van een dermatologische opflakkering) immers slechts in ongeveer 2% van de gevallen. Het risico op klinisch falen door stimulatie van T-lymfocyten is dus zeer laag en beperkt voornamelijk tot dieren die reeds een ernstige cellulaire overgevoeligheid vertonen voor het uitgangsbestandeel van het hydrolysaat (bijv.: verenhydrolysaat bij een hond die sterk allergisch is voor kip). Uitgebreide gehydrolyseerde diëten blijven bijgevolg een hoogst betrouwbaar diagnostisch instrument van eerste keuze, hoewel een zeer zeldzame residuele reactiviteit gemedieerd door T-lymfocyten (type IV) bepaalde refractaire mislukkingen kan verklaren. Deze bevinding onderstreept dat eiwithydrolyse, zelfs uitgebreid, het T-cel immunogeen potentieel van voedseleiwitten niet volledig onderdrukt.

3.5 — Kruisreactiviteiten

Kruisreactiviteiten tussen voedselallergenen vormen een belangrijke klinische uitdaging bij de selectie van eliminatiediëten met nieuwe eiwitten. Bexley et al. toonden met ELISA een significante IgE-kruisreactiviteit aan tussen kip- en viseiwitten bij de hond (Bexley 2019): van de canine sera met hoge anti-kip-IgE reageerde 97% ook op kalkoen- en eendextracten (Olivry 2017). De studie van Olivry et al. op 40 canine en 40 feline sera toonde aan dat anti-kip-IgE’s kalkoen (97% van de honden, 84% van de katten) en eend (97% van de honden, 97% van de katten) herkenden, wat een uitgebreide kruisreactiviteit bevestigt binnen de familie van de Galliformes (Olivry 2017). De rund-lam-kruisreactiviteit, gerelateerd aan geconserveerde epitopen bij de eiwitten van de Ruminantia (met name het boviene serumalbumine Bos d 6 en zijn ovine homologen), is minder systematisch gedocumenteerd maar moet worden geanticipeerd bij de selectie van een alternatieve eiwitbron. De werkelijke klinische incidentie ervan bij canine en feline COVR is echter onvoldoende gedocumenteerd in de veterinaire literatuur om het risico precies te kwantificeren. Het pollen-voedsel-syndroom, goed beschreven in de humane geneeskunde, wordt vermoed bij atopische honden die gesensibiliseerd zijn voor bepaalde graspollens die kruisreactief zijn met graaneiwitten (tarwe, maïs).

Hoofdstuk 4 — Belangrijkste Voedselallergenen Volgens de Studies

4.1 — Systematische review Mueller et al. 2016 (1985–2015): Methodologie en resultaten

De systematische review gepubliceerd door Mueller, Olivry en Prelaud (2016) vormt de methodologische referentie voor de identificatie van voedselallergenen in de veterinaire geneeskunde. Deze analyse compileerde de gegevens van 297 honden en 78 katten waarvan de diagnose COVR werd bevestigd door eliminatiedieet gevolgd door individuele provocatietests per ingrediënt tussen 1985 en 2015. De methodologie berustte op strikte inclusiecriteria: enkel studies die een klinische verbetering rapporteerden onder uitsluitingsdieet gevolgd door gedocumenteerde terugval bij de herintroductie van het verdachte voedingsmiddel werden weerhouden. De provocatietests moesten worden uitgevoerd met individuele ingrediënten om specifieke identificatie van het verantwoordelijke allergeen mogelijk te maken. Deze methodologische strengheid verklaart het relatief beperkte aantal geïncludeerde proefpersonen ondanks de analyseperiode van 30 jaar.

4.2 — Belangrijkste allergenen bij de hond: Rund (34%), Zuivelproducten (17%), Kip (15%), Tarwe (13%), Lam (5%)

Bij de hond plaatst de hiërarchie van voedselallergenen vastgesteld door Mueller, Olivry en Prelaud rund op de eerste plaats met 34% van de positieve reacties tijdens de provocatietests, gevolgd door zuivelproducten (17%), kip (15%), tarwe (13%) en lam (5%). Soja, maïs en ei vertegenwoordigen elk minder dan 5% van de bevestigde sensibiliseringen. Deze gegevens weerleggen de populaire perceptie dat granen de belangrijkste canine voedselallergenen vormen: in werkelijkheid vertegenwoordigen dierlijke eiwitten (rund, zuivelproducten, kip, lam) meer dan 70% van de sensibiliseringen. De hoge frequentie van rund als allergeen weerspiegelt de quasi-alomtegenwoordige aanwezigheid ervan in commerciële brokjes en voer voor honden, wat de correlatie bevestigt tussen langdurige voedselblootstelling en het risico op sensibilisering. Tarwe, hoewel minder frequent beschuldigd dan dierlijke eiwitten, vertegenwoordigt de meest allergene glucidenbron, met reactiviteit gerelateerd aan gliadinen en gluteninen in gluten.

4.3 — Belangrijkste allergenen bij de kat: Rund (18%), Vis (17%), Kip (5%)

Bij de kat verschilt het allergenenprofiel merkbaar van dat van de hond. Rund vertegenwoordigt 18% van de bevestigde sensibiliseringen, gevolgd door vis (17%) en kip (5%) (Mueller 2018). De positie van vis op de tweede plaats weerspiegelt het hoge aandeel viseiwitten in commerciële feline voeding, in het bijzonder in natvoer en recepten op basis van tonijn, zalm en witte vis. Zuivelproducten en tarwe worden gemeld bij minder dan 5% van de feline gevallen. Lam en ei behoren tot de kleine allergenen. De specifieke gegevens voor de kat worden echter beperkt door het kleine aantal proefpersonen die hebben geprofiteerd van individuele provocatietests in de gepubliceerde studies (78 katten in de meta-analyse van Mueller 2016) en moeten voorzichtig worden geïnterpreteerd. De opkomst van nieuwe diëten op basis van insecten (Hermetia illucens, Tenebrio molitor) voor de feline soort zou dit profiel in de komende jaren kunnen wijzigen, hoewel de gegevens over de allergeniciteit van deze eiwitbronnen nog beperkt zijn.

4.4 — Moleculaire karakterisering van epitopen

De moleculaire karakterisering van voedselallergenen door component-resolved diagnostics (CRD) opent nieuwe perspectieven voor het begrip van sensibiliseringsmechanismen. Het boviene serumalbumine Bos d 6 (molecuulgewicht: 67 kDa) vormt een van de belangrijkste rundallergenen geïdentificeerd bij de hond. De geconserveerde tertiaire structuur ervan bij zoogdieren verklaart de kruisreactiviteiten waargenomen tussen rund, lam en hert. Ovomucoid Gal d 1 (28 kDa), het belangrijkste allergeen van kippeneiwit, vertoont thermische en enzymatische resistentie die zijn allergeniciteit handhaaft na koken en gastrique digestie. Parvalbamine (Gad m 1, ~11,5 kDa) vertegenwoordigt een groot allergeen van vissen, met geconserveerde homologen bij zalm, forel en kabeljauw (Bexley 2019). Enolase (Gad m 2, ~47-50 kDa) is een aanvullend allergeen waarvan de sensibiliseringsprevalentie lager is. Deze moleculaire gegevens maken het mogelijk kruisreactiviteiten te anticiperen bij de keuze van een nieuw eiwit voor het eliminatiedieet en zouden op termijn de precisie van in vitro diagnostische tests kunnen verbeteren.

4.5 — Voedseladditieven en biogene aminen

De rol van voedseladditieven (kleurstoffen, conserveermiddelen, aroma’s) en biogene aminen (histamine, tyramine, putrescine) bij OVR bij hond en kat blijft marginaal in de wetenschappelijke literatuur. De beschikbare studies rapporteren slechts zeldzame gevallen van reacties toegeschreven aan specifieke additieven, en geen robuust bewijs ondersteunt hun frequente betrokkenheid bij COVR (Mueller 2018). Biogene aminen, aanwezig in variabele concentraties in gefermenteerde of slecht bewaarde voedingsmiddelen, kunnen dosisafhankelijke reacties veroorzaken (vasodilatatie, jeuk) door een direct farmacologisch mechanisme waarbij de H1- en H2-receptoren van histamine betrokken zijn, zonder interventie van het adaptieve immuunsysteem. Deze reacties behoren tot de voedselintolerantie en niet tot de echte allergie. Het onderscheid is belangrijk in de klinische praktijk, omdat deze reacties niet recidiveren tijdens provocatietests uitgevoerd met verse ingrediënten van goede kwaliteit.

4.6 — Vergelijkende tabel: Allergenen hond vs kat

Het allergenenprofiel van de hond en de kat vertoont overeenkomsten (overheersing van dierlijke eiwitten, geringe betrokkenheid van granen) maar ook opmerkelijke verschillen. Rund domineert in beide soorten, met 34% bij de hond tegenover 18% bij de kat. Vis staat op de tweede plaats bij de kat (17%) terwijl het een klein allergeen blijft bij de hond (< 5%). Kip vertegenwoordigt 15% van de canine sensibiliseringen tegenover 5% van de feline sensibiliseringen. Zuivelproducten, frequent bij de hond (17%), worden weinig gemeld bij de kat. Tarwe vormt het derde canine allergeen (13%) maar blijft anekdotisch bij de kat. Deze verschillen weerspiegelen de voedselblootstellingsprofielen die kenmerkend zijn voor elke soort en de typische samenstelling van commerciële brokjes en natvoer beschikbaar in België.

4.7 — Nieuwe beschuldigde eiwitbronnen

De snelle evolutie van de petfoodmarkt wijzigt het antigene blootstellingsprofiel van honden en katten. De democratisering van diëten op basis van eend, hert, kangoeroe en zalm in de gewone commerciële gamma’s (OTC) vermindert geleidelijk het repertoire van “nieuwe” eiwitten voor een bepaald dier. Graanvrije brokjes op basis van peulvruchten (erwten, linzen) en aardappel, erg populair sinds 2018, introduceren nieuwe potentiële allergenen waarvan de incidentie bij COVR nog niet systematisch is gedocumenteerd.

De vraag naar de cardiovasculaire veiligheid van deze graanvrije diëten rijst bovendien sinds de waarschuwing gepubliceerd door de FDA in 2018, die 1.100 meldingen registreerde — waaronder 560 gevallen van dilaterende cardiomyopathie (DCM) — bij honden van normaal niet-gepredisponeerde rassen (Golden Retriever, Labrador Retriever, Bulldog), in verband met het langdurig verbruik van graanvrije diëten rijk aan peulvruchten (Freeman 2018). De genoemde mechanismen omvatten een taurinetekort gerelateerd aan de verminderde biologische beschikbaarheid van lysine en methionine in formules met een hoog peulvruchtgehalte, een interactie tussen plantaardige lectinen en de intestinale mucosa, en de aanwezigheid van antinutritionele verbindingen die de absorptie van zwavelhoudende aminozuren verminderen (Adin 2019). Hoewel de FDA-update in 2022 preciseerde dat de causaliteit niet formeel was vastgesteld, is deze waakzaamheid geboden bij de langdurige voorschrijving van graanvrije diëten op basis van peulvruchten, met name bij risicorassen zoals de Golden en de Labrador Retriever.

Het toenemend gebruik van insecteneiwitten (meelmade van de zwarte soldatenvlieg, Hermetia illucens; meelworm, Tenebrio molitor) in diervoedingsformules is een opkomende trend. De studie van Majewski et al. (2021), gepubliceerd in Animals (Basel), toonde bij atopische honden de binding van canine serum-IgE aan uit Tenebrio molitor geëxtraheerde eiwitten aan, met identificatie van 17 allergene eiwitten waaronder tropomyosine, α-amylase en het cuticulaire eiwit Tm-E1a — alle drie erkend als kruisallergenen met opslag- en huisstofmijten (Dermatophagoides farinae, Tyrophagus putrescentiae). Rodríguez-Pérez et al. completeerden deze gegevens met een in silico-kartering van de B- en T-epitopen van tropomyosine, wat de fylogenetische conservering van dit molecuul bij alle arthropoden en het bidirectionele karakter van de kruisreactiviteit bevestigde: een dier gesensibiliseerd voor mijten kan reageren op insecten en vice versa (Rodríguez-Pérez 2024). Deze gegevens verplichten tot voorzichtigheid bij het gebruik van diëten op basis van insecten bij elke hond of kat met een gedocumenteerde sensibilisering voor mijten. Bij gebrek aan gecontroleerde provocatiestudies bij de canine en feline soort zouden deze diëten niet mogen worden gebruikt als eliminatiediëten bij atopische dieren gesensibiliseerd voor mijten, totdat dit risico klinisch is gevalideerd.

DEEL III — KLINISCHE EXPRESSIE

Hoofdstuk 5 — Klinische Manifestaties bij de Hond

5.1 — Niet-seizoensgebonden jeuk

Niet-seizoensgebonden jeuk vormt het kardinale teken van COVR bij de hond, gemeld bij 94% van de proefpersonen in de systematische review van Olivry en Mueller (2019). Deze jeuk wordt gekenmerkt door zijn persistentie gedurende het hele jaar, onafhankelijk van de pollenseizoenen, in tegenstelling tot de jeuk van de strikt omgevingsgebonden OAD die een uitgesproken seizoensgebondenheid vertoont in gematigde streken. De intensiteit van de jeuk, beoordeeld met de visueel analoge pruritschaal (PVAS, 0-10), situeert zich gewoonlijk tussen 5 en 9 bij onbehandelde honden met COVR. De diagnostische waarde van het niet-seizoensgebonden karakter van de jeuk is echter relatief: ongeveer 30% van de atopische honden gesensibiliseerd voor mijten vertoont ook een pereniale jeuk. Het niet-seizoensgebonden karakter oriënteert dus naar COVR maar bevestigt dit niet. Een onvolledige klinische respons op glucocorticoïden wordt frequent gemeld bij COVR en vormt een indirect klinisch aanwijzingsteken voor een voedingscomponent. Er is echter geen kwantitatieve drempelwaarde voor respons (zoals 50%) gevalideerd door een gecontroleerde diagnostische studie. Dit criterium moet worden geïnterpreteerd in combinatie met de andere oriëntatiegegevens (niet-seizoensgebonden karakter, digestieve tekenen, aanvangsleeftijd) en kan in geen geval het eliminatiedieet vervangen.

5.2 — Topografische verdeling

De topografische verdeling van de cutane letsels bij canine COVR is vergelijkbaar met die van OAD, waardoor het klinische onderscheid onmogelijk is zonder uitsluitingsdieet. Recidiverende bilaterale otitis externa vormt een van de meest frequente manifestaties van canine COVR, gemeld bij 24 tot 80% van de gevallen afhankelijk van de studies, met een mediaan van ongeveer 50-60% (Olivry en Mueller, 2019). Dit teken is echter ook zeer frequent bij omgevingsgebonden OAD en heeft onvoldoende diagnostische specificiteit om de twee etiologieën te onderscheiden. De pedaal aantasting manifesteert zich als erythemateuze interdigitale pododermatitis, met uitgesproken jeuk van de palmaire en plantaire interdigitale ruimten. De axillaire, liesstreek en perineale regio’s vertonen een diffuus erytheem met cutane verdikking (lichenificatie) bij chronische evolutie. De ventrale buikzijde en de binnenzijde van de dijen, van de liesstreek tot de binnenzijde van de spronggewrichten, worden frequent aangetast. De vacht kan een bruinachtige verkleuring vertonen door chronisch likken, zichtbaar bij honden met een lichte vacht. De huid van de flexieplooien (ellebogen, carpi, tarsi) vertoont hyperpigmentatie en lichenificatie die getuigen van de chroniciteit van het jeuken.

5.3 — Primaire en secundaire letsels

De primaire letsels van canine COVR omvatten erytheem (diffuus of gelokaliseerd), papels en zeldzamer urticaria. Erytheem vertegenwoordigt het vroegste letsel, waarneembaar binnen de eerste uren na blootstelling aan het allergeen tijdens provocatietests. Papels, van kleine grootte (2-5 mm), zijn verspreid over de ventrale romp en de ledematen. Secundaire letsels zijn het gevolg van zelftrauma en opportunistische superinfecties. Oppervlakkige pyodermie door Staphylococcus pseudintermedius is een frequente complicatie van allergische dermatitis, inclusief COVR, hoewel het exacte specifieke optreden bij COVR niet afzonderlijk is gekwantificeerd in de literatuur. De hoge prevalentie van deze secundaire superinfecties vereist hun detectie en behandeling voor en tijdens het eliminatiedieet. Malassezia-dermatitis (proliferatie van Malassezia pachydermatis) verergert de jeuk en genereert een vettig, riekend erytheem, overwegend in de huidplooien, de gehoorkanalen en de interdigitale ruimten. Deze secundaire superinfecties moeten worden behandeld voor en tijdens het eliminatiedieet, omdat hun persistentie de klinische verbetering gerelateerd aan de uitsluiting van het voedselallergeen kan maskeren en een diagnostisch falen kan simuleren.

5.4 — Relatieve weerstand tegen glucocorticoïden

Relatieve weerstand tegen glucocorticoïden vormt een indirect diagnostisch aanwijzingsteken voor een voedingscomponent. Honden met COVR vertonen een significant lagere jeukrespons onder prednisolon in vergelijking met wat wordt waargenomen bij strikt omgevingsgebonden OAD. Favrot et al. evalueerden het nut van een korte corticotherapie (prednisolon, 0,5 mg/kg/dag gedurende 14 dagen) tijdens de initiële fase van het eliminatiedieet bij honden met voedsel-geïnduceerde atopische dermatitis (Favrot 2019). De resultaten tonen aan dat de toevoeging van een korte corticotherapie de therapietrouw van de eigenaar verbetert door de jeuk te verminderen vanaf de eerste weken, zonder de interpretatie van het eliminatiedieet aan het einde te compromitteren. Oclacitinib aan de dosis van 0,4-0,6 mg/kg oraal twee keer per dag gedurende 14 dagen dan één keer per dag, vormt een alternatief voor de controle van de jeuk tijdens de initiële fase van het dieet.

5.5 — Gelijktijdige gastro-intestinale manifestaties

Gastro-intestinale manifestaties geassocieerd met canine COVR worden gemeld bij 20 tot 30% van de proefpersonen (Mueller 2018). Bij deze honden is diarree de overheersende manifestatie, vaak geassocieerd met braken, maar geïsoleerd braken wordt zelden waargenomen (Mueller en Olivry, 2018). De meest frequente tekenen omvatten een verhoogde defecatiefrequentie (> 3 stoelgangen per dag), chronische dunne- of dikkedarm-diarree, borborygmi, flatulentie en, zeldzamer, braken. Het gebruik van tweede-generatie diëten op basis van ultra-gehydrolyseerde eiwitten toont een opmerkelijke werkzaamheid bij gevallen van refractaire canine chronische enteropathieën, maar vereist een langdurige therapietrouw. Een pilotstudie (Freiche 2025) toonde aan dat het percentage klinische remissie, aanvankelijk 61,5% na 5 weken, significant progresseert om na 10 weken streng dieet meer dan 90% te overschrijden. Deze trage kinetiek benadrukt het belang van het handhaven van gastro-intestinale dieetproeven gedurende een minimale duur van 8 tot 10 weken alvorens tot therapeutisch falen te concluderen. Rodrigues et al. bevestigden in een multicentrische retrospectieve studie de associatie tussen het type gebruikte dieet en de therapeutische respons bij honden met chronische enteropathie, waarbij het belang van de keuze van het voedingsmiddel bij het globaal beheer werd benadrukt. De evaluatie van het spijsverteringsstelsel door een coprologisch onderzoek, en indien van toepassing door endoscopie met intestinale biopsieën, blijft aanbevolen bij overheersende of resistente digestieve tekenen (Rodrigues 2025).

Hoofdstuk 6 — Klinische Manifestaties bij de Kat

6.1 — Felien Atopisch Syndroom (FAS): Definitie en plaats van COVR

Het Felien Atopisch Syndroom (FAS) groepeert alle allergische dermatitis bij de kat, of ze nu van voedingsetiologie (COVR) of omgevingsetiologie (feline OAD) zijn. Deze classificatie, voorgesteld door Hobi et al. (Hobi 2011) en overgenomen in de internationale consensus, weerspiegelt de klinische onmogelijkheid om deze twee etiologieën te onderscheiden zonder uitsluitingsdieet. COVR vertegenwoordigt een significant aandeel van FAS: 12 tot 22% van de jeukende katten vertoont een klinische verbetering onder eliminatiedieet bevestigd door provocatietest (Olivry 2017). Het FAS wordt gekenmerkt door een klinisch polymorfisme eigen aan de feline soort, met vier hoofdcutane patronen die bij hetzelfde dier kunnen coëxistaan.

6.2 — Klinische patronen

De klinische expressie van FAS van voedingsetiologie maakt gebruik van de vier klassieke cutane patronen van feline allergie. Het eosinofiel granuloomcomplex omvat de eosinofiele plaque (erythemateuze, verheven, erosieve plaque, gelokaliseerd aan de binnenzijde van de dijen en de ventrale buik), het indolent ulcus (bovenliplatere ulcus, niet pijnlijk, ovale vorm) en het lineair granuloom (vast, lineair noduul, gelokaliseerd op de caudale zijde van de dijen). Miliaire dermatitis, gekenmerkt door meerdere verspreide papulokrusten op de dorsale romp en de nek, vertegenwoordigt het meest frequente patroon. Auto-geïnduceerde alopecia, lang gekwalificeerd als “psychogeen”, is in werkelijkheid het gevolg van discrete jeuk en compulsief likken; het overheerst op de ventrale buik en de binnenzijde van de dijen, wat bilaterale symmetrische alopecia genereert zonder zichtbare huidletsels. Silva et al. rapporteerden het nut van een hypoallergeen dieet bij de controle van eosinofiele buccale letsels bij de kat, wat de link tussen COVR en oraal eosinofiel complex bevestigt (Silva 2024).

6.3 — Faciaal en cervicaal jeuk

Faciaal en cervicaal jeuk vormt een evocatieve, hoewel niet-pathognomonische, klinische presentatie van COVR bij de kat. Faciale excoriaties, gelokaliseerd in de perioculaire, temporale en pretraguaire regio’s, zijn vaak ernstig en leiden tot diepe erosies met serohemorrhagische korsten. Dorsocervicale jeuk (dorsale zijde van de nek en oorschelpenbasis) genereert lineaire zelftraumatische letsels (klokkraarlijnvormige excoriaties) die kunnen worden verward met een ectoparasitose. De combinatie faciaal jeuk + cervicaal jeuk + miliaire dermatitis moet bij voorrang een COVR doen vermoeden en rechtvaardigt het instellen van een eliminatiedieet na uitsluiting van ectoparasieten. De ernst van het faciale jeuk heeft een directe impact op het welzijn en de kwaliteit van leven van de kat, wat het gebruik van begeleidend antiprurigineus behandeling tijdens de initiële fase van het dieet rechtvaardigt.

6.4 — Extra-cutane manifestaties

De extra-cutane manifestaties van feline COVR omvatten digestieve tekenen (braken in 38% van de gevallen, diarree in 45%, beide gecombineerd in 18%; Mueller 2018), bilaterale conjunctivitis, chronische rhinitis en zeldzamer respiratoire tekenen (niezen, piepende ademhaling). Het hoge aandeel van braken bij de kat (38% vs 2% bij de hond) weerspiegelt een frequentere aantasting van het bovenste spijsverteringskanaal en de maag. Allergische conjunctivitis, gekenmerkt door bilateraal chemosis en seruze afscheiding, wordt gemeld bij ongeveer 10% van de gevallen van FAS van voedingsetiologie. Hyperactief gedrag en een verhoogde frequentie van miauwen zijn anekdotisch beschreven in bepaalde studies.

6.5 — Semiologische verschillen hond en kat

De semiologische verschillen tussen de twee soorten zijn fundamenteel voor het oriënteren van de diagnostische aanpak. Bij de hond is jeuk het dominante teken in 94% van de gevallen, met een kenmerkende pedaal, auriculaire en liesstreek topografie. Bij de kat is de cutane expressie meer polymorph, met een overheersing van faciaal en cervicaal jeuk, en de afwezigheid van significante pododermatitis. Recidiverende otitis externa, frequent bij de hond (50-80%), is zeldzaam bij de kat (< 10%). Digestieve tekenen, aanwezig bij 20-30% van de honden, bereiken 40-50% van de katten. Weerstand tegen glucocorticoïden, indicatief voor een voedingscomponent bij de hond, is minder goed gedocumenteerd bij de kat. De optimale duur van het eliminatiedieet is vergelijkbaar bij beide soorten (minimaal 8 weken), maar de praktische beperkingen verschillen aanzienlijk vanwege de feline voedselneofobia en het risico op hepatische lipidose.

DEEL IV — DIAGNOSTISCHE AANPAK EN PLAATS IN DE ATOPISCHE EXPLORATIE

Hoofdstuk 7 — Differentiaaldiagnose

7.1 — Diagnostisch algoritme van chronische niet-seizoensgebonden jeuk

De exploratie van chronische niet-seizoensgebonden jeuk bij de hond en de kat volgt een sequentieel algoritme waarvan de strengheid de betrouwbaarheid van de einddiagnose bepaalt. De eerste stap bestaat erin ectoparasitosen (sarcoptosmange, demodicose, cheyletiëllose, vlooienallergie) uit te sluiten door een systematische proefantiparasitaire behandeling gedurende 6 tot 8 weken. De tweede stap betreft de behandeling van bacteriële en schimmelachtige cutane superinfecties die de jeuk onafhankelijk van de primaire etiologie onderhouden. De derde stap, eenmaal ectoparasitosen en superinfecties uitgesloten of gecontroleerd, betreft de exploratie van atopische dermatitis, waarvan COVR een essentiële component vormt. Het eliminatiedieet kadert in deze derde stap en moet worden uitgevoerd voor of tijdens het omgevingsallergologisch onderzoek (intradermale of serieke IgE-tests).

7.2 — Positie van het uitsluitingsdieet in de atopische aanpak

De vraag naar de volgorde tussen het eliminatiedieet en de omgevingsallergologische tests is onderwerp van debat in de veterinair-dermatologische gemeenschap. Twee benaderingen bestaan naast elkaar. De sequentiële benadering beveelt aan eerst het eliminatiedieet uit te voeren, om het voedingsaandeel van de jeuk te kwantificeren voor elk omgevingsonderzoek. De parallelle benadering stelt voor het uitsluitingsdieet en de intradermale/serieke tests gelijktijdig uit te voeren, wat de totale exploratieduur verkort maar de interpretatie van de resultaten bemoeilijkt. Hensel et al. stelden klinische criteria voor om de indicatie van het uitsluitingsdieet te oriënteren: niet-seizoensgebonden jeuk, aanvangsleeftijd jonger dan 1 jaar of ouder dan 7 jaar, recidiverende otitis, gedeeltelijke weerstand tegen glucocorticoïden, en de aanwezigheid van gelijktijdige digestieve tekenen. De aanwezigheid van twee of meer van deze criteria verhoogt de pre-test waarschijnlijkheid van COVR en rechtvaardigt de prioritaire uitvoering van het eliminatiedieet (Hensel 2015).

7.3 — Hensel-criteria voor de indicatie van het uitsluitingsdieet

De door Hensel et al. gepubliceerde criteria bieden een gestructureerd beslissingskader voor de indicatie van het eliminatiedieet bij de exploratie van chronische jeuk. Deze criteria houden rekening met het niet-seizoensgebonden karakter van de jeuk (sensitiviteit: 82%), de topografische verdeling van de letsels (perianale aantasting, bilaterale auriculaire aantasting), de weerstand tegen glucocorticoïden, de aanwezigheid van gelijktijdige gastro-intestinale stoornissen en de aanvangsleeftijd (< 6 maanden of > 6 jaar). De combinatie van deze criteria vervangt het eliminatiedieet niet maar verbetert de selectie van de gevallen die het meest baat hebben bij deze aanpak. De klinische criteria voorgesteld door Favrot et al. en de aanbevelingen van Hensel et al. (Hensel 2015) bieden een kader voor de diagnose van canine atopische dermatitis, maar vormen geen specifiek gevalideerde criteria om de kans op een COVR te voorspellen. Verschillende klinische elementen — niet-seizoensgebonden jeuk, vroege (< 1 jaar) of late (> 7 jaar) aanvangsleeftijd, recidiverende otitis, gelijktijdige digestieve tekenen, suboptimale respons op glucocorticoïden — oriënteren klinisch naar een voedingscomponent en rechtvaardigen het instellen van een eliminatiedieet, maar hun specifieke voorspellende waarde voor COVR is niet formeel berekend.

7.4 — Kritiek op diagnostische tests

De alternatieve tests voor het eliminatiedieet (serieke voedsel-IgE-tests, speeksel tests, haartests, voedselintradermale tests) bezitten niet de benodigde betrouwbaarheid om COVR te diagnosticeren (Mueller 2017). De studie van Coyner en Schick toonde aan dat haar- en speekseltests atopische honden niet kunnen onderscheiden van gezonde proefpersonen (Coyner 2019). Lam et al. bevestigden de afwezigheid van klinische correlatie van serieke voedsel-IgE- en IgG-tests bij honden zonder aangetoonde allergische reacties (Lam 2019). Vovk et al. evalueerden de nauwkeurigheid van commercieel beschikbare voedselserologische tests in 2024 en concludeerden tot onvoldoende specificiteit en sensitiviteit om hun diagnostisch gebruik te rechtvaardigen (Vovk 2024). De door deze tests verstrekte informatie kan de dierenarts en de eigenaar misleiden, wat leidt tot ongegronde voedseluitsluitingen of, omgekeerd, tot een vals gevoel van veiligheid.

7.5 — “Waarom zijn bloedtests voor voedsel niet betrouwbaar?”

De detectie van specifieke serum-IgE’s voor een voedselallergeen geeft enkel een immunologische sensibilisering aan, en niet een klinische reactiviteit. Een hond of kat kan hoge IgE-titers vertonen gericht tegen rund of kip zonder de minste cutane of digestieve reactie bij inname van deze eiwitten te vertonen. Dit fenomeen, gekwalificeerd als klinisch stille sensibilisering, is frequent en weerspiegelt de orale tolerantie die wordt gehandhaafd ondanks de aanwezigheid van circulerende IgE’s. Omgekeerd ontsnappen T-cel-reacties (type IV) volledig aan de detectie door serieke IgE-tests. Voedselserologische tests (IgE en IgG) vertonen een hoog percentage fout-positieven, met een aanzienlijke overlapping van resultaten tussen gezonde honden en honden met bevestigde COVR. Dit percentage varieert afhankelijk van het commerciële platform, het type gemeten immunoglobuline en het geteste allergeen. Het geheel van de beschikbare gegevens (Mueller 2017, Lam et al. 2019, Vovk et al. 2024) convergeert naar de conclusie dat deze tests niet de nodige betrouwbaarheid bezitten om een diagnose van COVR te bevestigen of uit te sluiten. Het eliminatiedieet gevolgd door de provocatietest blijft het enige door wetenschappelijk bewijs gevalideerde diagnostische instrument.

7.6 — Het uitsluitingsdieet (EDT): Enige gevalideerde gouden standaard

Het eliminatiedieet (Elimination Diet Trial, EDT), gevolgd door een provocatietest, vormt het enige gevalideerde diagnostische instrument om COVR bij de hond en de kat te bevestigen (Olivry 2015, Mueller 2018, Jackson 2023, Villaverde 2024). Het principe berust op de exclusieve toediening, gedurende een minimale duur van 8 weken, van een voedingsmiddel dat geen enkel eiwit bevat waaraan het dier eerder is blootgesteld, of dat gehydrolyseerde eiwitten met een voldoende laag molecuulgewicht bevat om geen immuunreactie te triggeren. De klinische verbetering (jeukvermindering ≥ 50%, vermindering van CADESI-04) gevolgd door een terugval bij de herintroductie van het vroegere voedingsmiddel bevestigt de diagnose. De afwezigheid van provocatie staat slechts een diagnostisch vermoeden toe, omdat de verbetering onder dieet het gevolg kan zijn van niet-specifieke effecten (wijziging van de darmflora, vermindering van biogene aminen, betere vertering).

DEEL V — ELIMINATIEDIËTEN: PRINCIPES EN GEDETAILLEERDE UITVOERING

Hoofdstuk 8 — Algemene Principes van het Voedseluitsluitingsdieet

8.1 — Fundamenteel principe: Voeding zonder enig mogelijk sensibiliseringsantigeen

Het fundamentele principe van het voedseluitsluitingsdieet berust op de volledige vermijding van elk antigeen dat een immuunsensibilisering bij het dier kan hebben geïnduceerd. Deze vermijding moet absoluut zijn: de minste blootstelling, zelfs in minimale hoeveelheid, kan voldoende zijn om de immuunreactie te handhaven en de verwachte klinische verbetering te maskeren. Het dieet moet uitsluitend eiwit– en glucidenbronnen bevatten waaraan het dier nooit eerder is blootgesteld (nieuw eiwit) of waarvan het allergeen potentieel door enzymatische hydrolyse is verminderd onder de drempel van IgE-reactiviteit (< 5 kDa volgens Cave 2006).

8.2 — Uitgebreide verzameling van de voedingsanamnese

De uitgebreide verzameling van de voedingsanamnese vormt de eerste operationele stap van het eliminatiedieet. Deze anamnese moet alle commerciële voedingsmiddelen inventariseren (alle merken en gamma’s van brokjes en natvoer geconsumeerd vanaf de geboorte), tussendoortjes (kauwproducten, botten, beloningen), tafelresten, voedingssupplementen (omega 3, vitaminen, vetzuren), gearomatiseerde geneesmiddelen (smakelijke tabletten die dierlijke eiwitten van kip of rund als hulpstof bevatten) en topica die gelikt kunnen worden (tandpasta’s, balsems). De gedetailleerde analyse van de samenstelling van elk voedingsmiddel (ingrediëntenlijst op de verpakking) maakt het mogelijk de lijst op te stellen van eiwitten waaraan het dier is blootgesteld en de keuze van de “nieuwe” eiwitbron te oriënteren.

8.3 — Educatie van de eigenaar: eerste oorzaak van mislukking = niet-therapietrouw

Niet-therapietrouw van de eigenaar vertegenwoordigt de meest gedocumenteerde oorzaak van mislukking van eliminatiediëten. De bronnen van afwijking van het protocol omvatten de toediening van niet-toegestane tussendoortjes, toegang tot het voer van andere huisdieren, persistentie van gearomatiseerde geneesmiddelen, en voeding door derden (kinderen, buren, verzorgers). De educatie van de eigenaar moet gestructureerd worden uitgevoerd, met overhandiging van een schriftelijk document met de regels van het dieet en de uitputtende lijst van verboden zaken. Een telefonische opvolging na 2 weken en een controleraadpleging na 4 weken worden aanbevolen om de therapietrouw te verifiëren en de voortzetting van het protocol aan te moedigen.

8.4 — Betrokkenheid van het hele huishouden

Alle personen in contact met het dier — familieleden, kinderen, verzorgers, uitlaatdiensten, buren die tussendoortjes kunnen uitdelen — moet worden geïnformeerd over de regels van het eliminatiedieet. Honden die buiten leven of toegang hebben tot een tuin moeten worden bewaakt om inname van afval, uitwerpselen van andere dieren of bereikbaar voedsel te vermijden. Bij samenleving met andere dieren moeten de bakken worden gescheiden en moeten de maaltijden worden begeleid. Het kattenvoer moet buiten bereik van de hond worden geplaatst, en vice versa.

8.5 — De drie grote categorieën beschikbare diëten

In 2026 zijn in de klinische veterinaire praktijk drie hoofdcategorieën van eliminatiediëten beschikbaar. Diëten met nieuwe eiwit(ten) (Novel Protein Diets) gebruiken een eiwitbron waaraan het dier nooit eerder is blootgesteld (konijn, hert, kangoeroe, eend, forel, geit). Gehydrolyseerde-eiwitdiëten bevatten eiwitten waarvan het molecuulgewicht door enzymatische hydrolyse is verlaagd, theoretisch onder de drempel van IgE-reactiviteit. Elementaire diëten op basis van vrije aminozuren vormen de meest hypoallergene vorm, vrij van elk peptide dat een immuunreactie kan veroorzaken. De keuze tussen deze opties hangt af van de voedingsanamnese van het dier, de voorzienbare therapietrouw van de eigenaar, de prijs van het dieet en de smakelijkheid voor de betrokken soort.

Hoofdstuk 9 — Duur van het Dieet, Bewaking en Responscriteria

9.1 — Op bewijs gebaseerde aanbevelingen

De meta-analyse van Olivry, Mueller en Prélaud (2015) vormt de referentie voor de bepaling van de optimale duur van het eliminatiedieet. Deze analyse compileerde de gegevens van meerdere studies waarin de klinische responskinetiek op het dieet was gedocumenteerd. De resultaten tonen aan dat een duur van 5 weken bij 80% van de responderende honden en 85% van de responderende katten remissie bereikt. Een duur van 8 weken brengt dit percentage tot 90% bij beide soorten. Bijgevolg is de aanbevolen minimale duur 8 weken, met een uitbreiding naar 10-12 weken in complexe gevallen (gelijktijdige OAD, recidiverende superinfecties, gedeeltelijke respons na 8 weken).

De analyse van de responskinetiek toont aan dat 50% van de responderende honden al in de derde week van het dieet een significante verbetering vertoont, en 80% op 5-6 weken (Olivry 2015). Bij de kat is de kinetiek vergelijkbaar met 85% remissie na 6 weken. De studie van Lewis et al. (2025) bevestigt dat meer dan de helft van de proefpersonen gediagnosticeerd met COVR meer dan 4 weken nodig heeft om een significante vermindering van de PVAS-score te tonen, met een basis-PVAS-score van 7,4 verminderd met 1,8 ± 2,2 punten na 8 weken.

De duur van 8 weken brengt het remissiepercentage tot 90% bij beide soorten, een drempel waarboven de marginale diagnostische winst gering wordt (Olivry 2015). Dit plateau van 90% vormt de wetenschappelijke redenering achter de internationale aanbeveling van 8 weken als minimale standaardduur van het eliminatiedieet.

9.2 — Aanbevolen duur: minimaal 8 weken en 10 tot 12 weken in complexe gevallen

De resterende 10% van de respondenten heeft een uitbreiding naar 10-12 weken nodig, gerechtvaardigd in gevallen met nog niet gestabiliseerde gelijktijdige OAD, aanhoudende superinfecties of een complexe allergene anamnese. Fischer et al. evalueerden een verkort eliminatiedietprotocol en toonden aan dat de diagnostische sensitiviteit significant daalt bij minder dan 6 weken, wat bevestigt dat elke verkorting van het protocol een risico op valse negatieven inhoudt (Fischer 2021).

9.3 — Klinische bewaking

De klinische bewaking tijdens het eliminatiedieet berust op raadplegingen met regelmatige tussenpozen: week 2 (verificatie van de therapietrouw en behandeling van superinfecties), week 4 (eerste tussentijdse evaluatie), week 8 (evaluatie van de eindrespons). De te beoordelen parameters omvatten de prurit-score (PVAS), de cutane lesiescore (CADESI-04 bij de hond, SCORFAD bij de kat), de toestand van de vacht en de huid, de frequentie en consistentie van de stoelgang, en het algemeen welzijn van het dier.

9.4 — Objectieve evaluatie-instrumenten: PVAS, CADESI, SCORFAD

De SCORFAD (Scoring Feline Allergic Dermatitis) is een gevalideerde score specifiek voor de kat, die excoriatieve letsels, miliaire dermatitis, auto-geïnduceerde alopecia en letsels van het eosinofiel complex beoordeelt. De CADESI-04 (0-180) en de PVAS (0-10) completeren de batterij gestandaardiseerde instrumenten bij de hond. Het gecombineerd gebruik van deze scores maakt een objectieve, reproduceerbare en vergelijkende opvolging tussen raadplegingen mogelijk.

9.5 — Beheer van secundaire superinfecties tijdens het dieet: Niet verwarren met een mislukking

Het beheer van secundaire superinfecties (pyodermie door Staphylococcus pseudintermedius, Malassezia pachydermatis-dermatitis, otitis) tijdens het dieet is imperatief: hun persistentie kan een mislukking van het dieet simuleren en mag niet worden verward met een afwezigheid van respons op de voedseluitsluiting. Een gerichte antimicrobiële behandeling voor pyodermieën en/of een antischimmelmiddel voor Malassezia-dermatitis moet parallel met het dieet worden ingesteld op basis van de analyses.

Hoofdstuk 10 — De Provocatietest: Waarom Is Hij Onmisbaar?

10.1 — Definitie en rechtvaardiging

De provocatietest (oral food challenge, OFC) bestaat erin het vroegere voedingsmiddel of een specifiek ingrediënt te herintroduceren na de eliminatieperiode, om de diagnose van COVR te bevestigen door de terugval van klinische tekenen. Remissie onder eliminatiedieet zonder provocatie vormt slechts een diagnostisch vermoeden: de klinische verbetering kan het gevolg zijn van niet-specifieke effecten van de voedingswijziging (wijziging van het intestinale microbioom, betere verteerbaarheid, vermindering van biogene aminen). De provocatietest is het enige middel om een echte COVR te onderscheiden van een toevallige verbetering en de diagnose te bevestigen.

10.2 — Terugkeertijd van tekenen: 7-14 dagen volgens de studies

De terugkeertijd van klinische tekenen na provocatie (Time to Flare, TTF) vormt een sleutelparameter voor de interpretatie van provocatietests. Bij de hond manifesteert 85% van de positieve provocaties zich binnen de eerste 7 dagen, en 95% binnen de eerste 14 dagen. Bij de kat is de termijn vergelijkbaar, met 80% recidieven binnen 7 dagen en 90% binnen 14 dagen. Shimakura en Kawano rapporteerden een mediaan TTF van 3 dagen (interval: 1-14 dagen) bij Japanse honden onderworpen aan individuele voedingsprovocaties (Shimakura 2021).

10.3 — Gegevens 2020: Meta-analyse over de opflakkeringstermijn na provocatie (234 honden, 83 katten)

De meta-analyse van Olivry en Mueller (2020), uitgevoerd bij provocatietests bij 234 honden en 83 katten, bevestigt deze termijnen en biedt de meest solide gegevensbasis tot op heden. Cutane reacties (erytheem, jeuk) verschijnen gemiddeld sneller (mediaan: 2-3 dagen) dan digestieve tekenen (mediaan: 5-7 dagen). Deze gegevens rechtvaardigen een minimale provocatieduur van 14 dagen alvorens tot een negatief resultaat te concluderen.

10.4 — Terughoudendheid van eigenaars en dierenartsen: Communicatiestrategieën

De terughoudendheid van eigenaars om de provocatietest uit te voeren vormt een frequent obstakel in de klinische praktijk. Na 8 weken van een veeleisend en kostbaar dieet wordt het vooruitzicht van een vrijwillig recidief van het jeuken bij hun huisdier vaak slecht aanvaard. De communicatiestrategie moet benadrukken dat de provocatietest onmisbaar is om de diagnose te bevestigen, de langetermijnaanpak aan te passen en de specifieke te vermijden allergenen te identificeren. Het advies van de veterinair dermatoloog helpt deze terughoudendheid weg te nemen door uit te leggen dat de provocatietest van korte duur is en dat de tekenen reversibel zijn.

10.5 — Individuele provocatietests per ingrediënt: sequentiële methodologie

Het protocol voor individuele provocatietest bestaat erin een enkel ingrediënt (bijvoorbeeld: alleen gekookte kip) gedurende 7 tot 14 dagen te herintroduceren, terwijl het eliminatiedieet als basis wordt gehandhaafd. Bij terugval van de tekenen wordt het ingrediënt verwijderd en wordt het eliminatiedieet hervat totdat remissie intreedt, alvorens het volgende ingrediënt te testen. Deze sequentiële aanpak maakt identificatie van individuele allergenen mogelijk en maakt het opstellen van een gepersonaliseerd onderhoudsdiet mogelijk.

10.6 — Nut van de provocatietest om COVR van gelijktijdige OAD te onderscheiden

De provocatietest met volledige terugkeer naar het vroegere voedingsmiddel maakt het mogelijk COVR van gelijktijdige OAD te onderscheiden. Als de jeuk niet recidiveert ondanks de volledige herintroductie, is de voedingscomponent uitgesloten en moet de diagnose worden herbeoordeeld ten gunste van een strikt omgevingsgebonden OAD. Als de jeuk slechts gedeeltelijk recidiveert, is de coëxistentie van een COVR en een OAD waarschijnlijk — een scenario geschat bij 13 tot 33% van de atopische honden (Jackson 2023).

10.7 — Praktisch provocatieprotocol: duur per ingrediënt, beheer van positiviteiten

Elk ingrediënt moet gedurende 7 tot 14 dagen worden herintroduceerd. Positiviteit wordt gedefinieerd door de herkomst van jeuk (toename van PVAS ≥ 2 punten) of het recidief van cutane letsels (toename van CADESI-04 ≥ 15 punten). Bij positieve provocatie wordt het ingrediënt onmiddellijk verwijderd en wordt het eliminatiedieet 2 tot 4 weken hervat alvorens het volgende ingrediënt te testen. De volgorde van de provocaties geeft voorrang aan de meest frequent beschuldigde eiwitten (rund, kip, zuivelproducten) als eerste.

10.8 — Kader: “Waarom is de provocatietest verplicht om de diagnose te bevestigen?”

De provocatietest blijft verplicht omdat remissie onder uitsluitend eliminatiedieet slechts een diagnostisch vermoeden vormt. De klinische verbetering kan het gevolg zijn van niet-specifieke factoren: wijziging van het intestinale microbioom, vermindering van de aanvoer van biogene aminen, verbetering van de vertering, of zelfs seizoensgebonden fluctuaties van de OAD. Enkel het reproduceerbare recidief van tekenen bij de herintroductie van het vroegere voedingsmiddel bevestigt het causale verband tussen de inname van het allergeen en de klinische manifestaties.

DEEL VI — HUISGEMAAKT DIEET VERSUS INDUSTRIEEL DIEET

Hoofdstuk 11 — Huisgemaakt Dieet: Nut, Protocol en Risico’s

11.1 — Voordeel nr. 1: Absolute zekerheid over samenstelling, afwezigheid van kruisbesmetting

Het hoofdvoordeel van het huisgemaakt dieet ligt in de absolute zekerheid over de samenstelling: de eigenaar controleert elk ingrediënt, waardoor elk risico op kruisbesmetting wordt geëlimineerd. In tegenstelling tot industriële voedingsmiddelen kan geen gedeelde productielijn niet-gedeclareerde allergenen introduceren. Deze zekerheid is bijzonder waardevol bij pluriallergische dieren of bij dieren die een industrieel gehydrolyseerd dieet hebben mislukken.

Het protocol berust op het principe van het enkelvoudige eiwit/glucidenpaar: een enkele eiwitbron gecombineerd met een enkele glucidenbron, zonder enig ander toegevoegd ingrediënt (geen zout, geen gearomatiseerde olie, geen kruiden, geen saus). Dit principe van maximale eenvoud maximaliseert de diagnostische betrouwbaarheid door de voedingsvariabelen te beperken tot twee identificeerbare componenten.

De selectie van de eiwitbron moet worden geleid door de uitputtende voedingsanamnese van het dier. De in 2026 aanbevolen bronnen omvatten konijn, hert, kangoeroe, eend, forel, tilapia en geit. De keuze van een eiwit dat het dier nooit heeft ingenomen, is de absolute vereiste van de aanpak.

De toegestane glucidenbronnen omvatten witte rijst, aardappel, quinoa en zoete aardappel. Witte rijst vormt de veiligste glucidenbron vanuit nutritioneel oogpunt en de best verdragen door het canine en feline spijsverteringsstelsel. Quinoa, hoewel potentieel bruikbaar, bevat antinutriënten en de verteerbaarheid ervan is lager; het wordt minder aanbevolen als eerste keuze. Aardappel blijft een geldige optie voor een eliminatiedieet van beperkte duur (8-12 weken). Koken is verplicht: thermische denaturatie wijzigt de driedimensionale structuur van eiwitten en kan hun IgE-reactiviteit verminderen, hoewel bepaalde hitte-resistente sequentiële epitopen hun allergeniciteit behouden. De aanbevolen verhouding eiwitten/gluciden is 1:2 tot 1:3 in vers gewicht.

11.2 — Verplicht koken: Effect van thermische denaturatie op IgE-reactieve epitopen

Koken bij een temperatuur hoger dan 70°C gedurende ten minste 20 minuten veroorzaakt de denaturatie van voedseleiwitten, waardoor de conformationele epitopen die door IgE’s worden herkend, worden aangetast. De lineaire (sequentiële) epitopen zijn echter bestand tegen deze denaturatie en behouden een resterend allergeen potentieel. Rund en kip behouden zo een significante allergeniciteit na koken, zoals blijkt uit de positieve provocatiepercentages gerapporteerd in de literatuur.

Langdurig koken (> 30 minuten bij 100°C) vermindert de allergeniciteit meer dan snel koken op hoge temperatuur (type grill of pan), door de conformationele epitopen te fragmenteren zonder neo-antigenen te genereren.

Omgekeerd veroorzaakt droog koken op hoge temperatuur (> 120°C — oven, grill, frituren, extrusie) de Maillard-reactie, een niet-enzymatische glycering van eiwitten die nieuwe antigene structuren creëert (geavanceerde glyceringsproducten, AGEs) die de immunogeniciteit van gekookte voedingsmiddelen kunnen verhogen (Koppelman 2021). Van Broekhoven et al. bevestigden dat intensieve thermische processen het kruisallergeen reactieprofiel van arthropodeneiwitten wijzigen, met directe implicaties voor diëten op basis van insecten (Van Broekhoven 2016). Bijgevolg vormt koken in kokend water de aanbevolen bereidingswijze voor huisgemaakte eliminatiediëten, te verkiezen boven elk droog koken om de residuele allergeniciteit van gebruikte eiwitten te minimaliseren.

11.3 — Absolute verboden: Zout, gearomatiseerde oliën, kruiden, sauzen, additieven

De verboden van het huisgemaakte eliminatiedieet zijn absoluut: geen zout, geen gearomatiseerde oliën, geen kruiden, sauzen, condimenten of additieven mogen aan de bereiding worden toegevoegd. Elke afwijking, hoe minimaal ook, kan gemaskeerde eiwitten introduceren (runderbouillon, kippenaromas) die het diagnostische resultaat kunnen vervalsen. Neutrale plantaardige oliën (koolzaad, zonnebloem) zijn in beperkte hoeveelheid toegestaan als bron van essentiële vetzuren.

11.4 — Nutritionele risico’s

De nutritionele risico’s van het huisgemaakte dieet vormen zijn belangrijkste beperking. Een dieet samengesteld uitsluitend uit vlees en zetmeel is systematisch onevenwichtig in calcium (omgekeerde Ca/P-verhouding van 1:10-1:20 in plaats van 1:1-2:1), essentiële vetzuren (omega 3 en omega 6), vetoplosbare vitaminen (A, D, E) en sporenelementen (zink, koper, jodium). Stockman et al. evalueerden de recepten van beschikbare huisgemaakte diëten: 95% voldeed niet aan de minimale nutritionele normen van AAFCO of FEDIAF (Stockman 2013).

11.5 — Noodzaak van supervisie door een veterinair nutritionist na 4-6 weken

Na 4 tot 6 weken wordt supervisie door een veterinair nutritionist aanbevolen om een evenwichtig onderhoudsdiet te formuleren als het huisgemaakte dieet op lange termijn moet worden voortgezet. Dit gespecialiseerd consult maakt het mogelijk de macro- en micronutriëntenaanvoer te berekenen, de hoeveelheden aan te passen en langetermijndeficiënties te voorkomen die de gezondheid en de vitaliteit van het dier kunnen compromitteren.

11.6 — Systematische suppletie

Systematische suppletie met calciumcarbonaat (100-200 mg/kg vers voedsel), visolie rijk aan omega 3 (EPA/DHA, 50-100 mg/kg/dag), vitaminencomplex en zink is onmisbaar vanaf het begin van het dieet. De voordelen van deze suppletie overstijgen de eenvoudige correctie van deficiënties: omega 3 vetzuren oefenen een gedocumenteerd anti-inflammatoir effect uit op de cutane barrière (vermindering van de productie van PGE2 en LTB4) dat kan bijdragen tot de klinische verbetering waargenomen tijdens het dieet.

11.7 — Ongeschiktheid voor permanent gebruik zonder evenwichtige formulering

Een huisgemaakt dieet niet geformuleerd door een veterinair nutritionist is ongeschikt voor permanent gebruik. Cumulatieve deficiënties in calcium, zink en vetoplosbare vitaminen leiden tot botproblemen (osteodystrofie bij pups, pathologische breuken bij volwassenen), cutane problemen (alopecia, hyperkeratose) en immunologische problemen na enkele maanden. Bijgevolg vormt de overgang naar een evenwichtige therapeutische industriële voeding of de formulering van een volledig huisgemaakt dieet door een specialist een verplichting na de diagnostische fase.

Hoofdstuk 12 — Industrieel Dieet: Voordelen, Nadelen en Kruisbesmettingen

12.1 — Voordelen van industriële veterinaire diëten: Gemak, geteste smakelijkheid, nutritioneel evenwicht

Industriële therapeutische veterinaire diëten bieden belangrijke praktische voordelen: gemak bij implementatie, geteste smakelijkheid, volledig nutritioneel evenwicht conform AAFCO/FEDIAF-normen, en kwaliteitscontrole in de fabriek. Hun formulering garandeert een adequate aanvoer van nutriënten, vetten, vitaminen en sporenelementen, waardoor het risico op nutritionele deficiëntie inherent aan het niet-geformuleerde huisgemaakte dieet wordt geëlimineerd.

12.2 – Let op bij hypoallergene OTC-diëten

Kruisbesmetting: groot probleem bij OTC-voedingen

Kruisbesmetting van commerciële OTC-voedingen (over-the-counter, niet-veterinaire voedingen) vormt echter een groot probleem, gedocumenteerd door meerdere onafhankelijke studies die moleculaire detectietechnieken gebruiken (PCR, ELISA, microarray). Dit fenomeen is het gevolg van gedeelde productielijnen, besmetting van grondstoffen en de afwezigheid van gevalideerde reinigingsprocedures tussen fabricatieseries.

Systematische review: 40% van de OTC-loten besmet

Olivry et al. toonden aan dat 40% van de OTC-voedingsloten niet-gedeclareerde allergenen op de verpakking bevatten (Olivry 2018). Ricci et al. (2018) analyseerden 11 dieetnatvoedingen met beperkt antigeen door PCR-microarray: 54,5% (6/11) waren besmet met niet-gedeclareerde dierlijke eiwitten. Horvath-Ungerboeck et al. rapporteerden vergelijkbare resultaten bij droogvoer, met rund en varken als meest frequente contaminanten (Horvath-Ungerboeck 2017).

PCR/ELISA-gegevens: 100% van de geteste feline voedingen met niet-gedeclareerd DNA

Kępińska-Pacelik et al. (2023) bevestigden door kwantitatieve PCR dat 65% van de canine OTC-brokjes niet-gedeclareerd kip-DNA bevatten, en 41% niet-gedeclareerd varkens-DNA. Preckel et al. (2023) detecteerden door 16S rDNA-metagenomische analyse tot 19 niet-gedeclareerde diersoorten in één enkel monster. Voor feline voedingen toonden Preckel et al. en Kępińska-Pacelik et al. (2023) aan dat 100% van de geteste monsters DNA van niet-gedeclareerde soorten bevatten (Preckel 2023). Deze gegevens stellen grote traceerbaarheidsproblemen voor de petfoodindustrie en stellen de betrouwbaarheid van “beperkt antigeen” brokjes en natvoer in de supermarkt in vraag.

Gegevens 2022-2024: 27% van de canine brokjes met niet-gedeclareerd kip-DNA

De omvang van de gedocumenteerde besmetting tussen 2022 en 2024 bevestigt dat dit fenomeen niet anekdotisch is. De convergerende gegevens van Kępińska-Pacelik (2023) en Preckel (2023) tonen aan dat OTC-voedingen met “beperkt antigeen” niet als betrouwbaar kunnen worden beschouwd voor een EDT. De sensitiviteit van de huidige PCR-methoden (detectie van DNA in concentraties van de orde van picogram) onthult onzichtbare besmettingen voor klassieke analyses, waardoor visuele of chemische verificatie onvoldoende is.

Besmettingsmechanismen: Gedeelde lijnen, besmette grondstoffen

De besmettingsmechanismen zijn veelvoudig: gedeelde productielijnen tussen verschillende formules (de fabricage van kipbrokjes op dezelfde lijn als een “kipvrij” dieet laat eiwitresiduen achter), besmetting van grondstoffen stroomopwaarts (dierenmelen, vetten, aroma’s), en kruisbesmetting bij opslag en verpakking. Het ontbreken van regelgeving die systematische PCR-controle van OTC-loten oplegt, verergert deze situatie.

Regelgevende conclusie: OTC-voedingen mogen niet worden gebruikt voor een EDT

OTC-voedingen, inclusief die gelabeld als “hypoallergeen” of “beperkt antigeen”, mogen niet worden gebruikt voor een diagnostisch eliminatiedieet. Alleen veterinaire therapeutische voedingen geproduceerd op dedicated lijnen en onderworpen aan kwaliteitscontrole door PCR/ELISA bieden voldoende betrouwbaarheid om de afwezigheid van kruisbesmetting te garanderen (Olivry 2017).

12.3 — Dedicated veterinaire voedingen: kwaliteitscontrole door PCR op elk lot

Dedicated therapeutische veterinaire voedingen voor EDT onderscheiden zich door specifieke fabricageprotocollen: dedicated productielijnen of gereinigd volgens gevalideerde procedures, kwaliteitscontrole door PCR en/of ELISA op elk lot voor levering, volledige traceerbaarheid van grondstoffen. De belangrijkste merken integreren deze controles in hun fabricageproces, waarbij conformiteitsbeoordelingen worden verkregen bij interne kwaliteitsaudits.

12.4 — Vergelijkende tabel: Huisgemaakt Dieet vs Industrieel Therapeutisch vs OTC

De keuze tussen huisgemaakt dieet en industrieel therapeutisch dieet hangt af van de klinische situatie, de therapietrouw van de eigenaar en de logistieke beperkingen. Het huisgemaakte dieet biedt absolute zekerheid over de samenstelling maar vereist strikte therapietrouw en nutritionele suppletie. Het industriële therapeutische dieet biedt volledig nutritioneel evenwicht en gebruiksgemak maar houdt een residueel risico op kruisbesmetting in. OTC-voedingen, met een besmettingspercentage van 27 tot 54%, zijn uitgesloten voor elk diagnostisch EDT.

DEEL VII — DE VERSCHILLENDE TYPES INDUSTRIËLE HYPOALLERGENE DIËTEN

Hoofdstuk 13 — Diëten met Nieuwe Eiwit(ten) (Novel Protein Diets)

13.1 — Fundamenteel principe: Individuele immunologische nieuwheid

Het principe van nieuwe eiwitdiëten berust op de immunologische nieuwheid: het dier kan geen allergische reactie ontwikkelen tegen een eiwit waaraan zijn immuunsysteem nooit eerder is blootgesteld. Deze notie is individueel en contextueel: een eiwit beschouwd als “nieuw” voor een bepaald dier kan een veelvoorkomend allergeen zijn voor een ander.

Lam, lang beschouwd als een hypoallergeen eiwit, voldoet in 2026 niet meer aan dit criterium vanwege de frequente aanwezigheid ervan in commerciële brokjes en natvoer. Evenzo zijn zalm en eend, vroeger beschouwd als zeldzame eiwitten, gewone ingrediënten geworden in commerciële gamma’s, waardoor hun nut als “nieuw” eiwit wordt verminderd.

De in 2026 aanbevolen eiwitbronnen omvatten hert, kangoeroe, konijn, kwartel, kapelan, blauwe wijting, forel en geit. Deze eiwitten blijven relatief zeldzaam in commerciële formules voor het grote publiek en bieden voor de meeste dieren een hoge kans op immunologische nieuwheid.

13.2 — Te anticiperen kruisreactiviteiten bij de selectie

Kruisreactiviteiten tussen taxonomisch verwante soorten moeten worden geanticipeerd bij de selectie: een hond gesensibiliseerd voor rund heeft een risico op kruisreactiviteit met lam en hert (Ruminantia), en een hond gesensibiliseerd voor kip zal waarschijnlijk reageren op eend en kalkoen (Galliformes/Anseriformes), met een IgE-kruisreactiviteitspercentage van 97% tussen kip en eend (Olivry 2017). Deze kruisreactiviteit is gedocumenteerd voor specifieke eiwitten en weerspiegelt moleculaire homologieën tussen taxonomisch verwante soorten, zonder noodzakelijkerwijs alle eiwitten van deze soorten te omvatten.

13.3 — Beperkingen: Toenemende moeilijkheid om een ongerepte bron te vinden

De toenemende moeilijkheid om een “ongerepte” eiwitbron te vinden — vanwege de diversificatie van commerciële voedingsformules en de aanwezigheid van niet-gedeclareerde dierlijke bijproducten — vormt een belangrijke beperking van deze aanpak. Een recent artikel van Villaverde (2024) benadrukt dat de gedetailleerde analyse van de voedingsanamnese van het dier complexer is geworden naarmate de merken meer recepten op basis van exotische eiwitten vermenigvuldigen. Insecteneiwitten (Hermetia illucens, Tenebrio molitor), vaak gepresenteerd als nieuwe hypoallergene eiwitten, kunnen niet als zodanig worden beschouwd bij atopische dieren gesensibiliseerd voor mijten, vanwege de gedocumenteerde IgE-kruisreactiviteit via tropomyosine (Majewski 2021). De klinische demonstratie dat inname van insecten een cutane voedingsexacerbatie veroorzaakt bij honden of katten gesensibiliseerd voor mijten moet echter nog worden vastgesteld door gecontroleerde provocatiestudies. In de huidige stand van zaken vereist het gebruik van insecten als eiwitbron in een EDT enige voorzichtigheid, en een voorafgaande evaluatie van de allergische status van het dier ten aanzien van mijten.

Hoofdstuk 14 — Technologie en Nut van Gehydrolyseerde Eiwitdiëten

14.1 — Biochemisch principe van enzymatische hydrolyse

Enzymatische hydrolyse van voedseleiwitten bestaat uit een gecontroleerde klieving van peptidebindingen door proteasen (trypsine, chymotrypsine, papaïne), waardoor het molecuulgewicht van de resulterende peptiden wordt verminderd. De hydrolysegraad, gedefinieerd als het percentage gekliefde peptidebindingen, bepaalt de molecuulgewichtsverdeling van de geproduceerde peptiden en bijgevolg het residuele allergeen potentieel van de formulering.

De kritieke molecuulgewichtsdrempel waaronder een peptide niet meer tegelijkertijd twee aangrenzende membraan-IgE-moleculen kan verknopen, situeert zich rond 5 kDa (Cave 2006). Onder deze drempel kan het peptide de op de FcεRI-receptoren van mastoïdcellen gebonden IgE’s niet overbruggen, waardoor degranulatie en vrijgave van inflammatoire mediatoren worden verhinderd.

De verknoping van IgE’s vereist dat een allergeen ten minste twee epitopen heeft die 5 tot 10 nm van elkaar liggen en tegelijkertijd kunnen binden aan twee aangrenzende IgE-moleculen op het mastocytmembraan. Een peptide van minder dan 5 kDa (ongeveer 40-45 aminozuren) kan slechts één functioneel epitoop bevatten, waardoor deze verknoping fysisch onmogelijk is. Deze fysisch-chemische eigenschap vormt de rationele basis van gehydrolyseerde diëten.

Standaardhydrolyse produceert peptiden van minder dan 13 kDa, terwijl uitgebreide hydrolyse molecuulgewichten onder 1-3 kDa bereikt. De studie van Olivry et al. (2017) toonde aan dat uitgebreid gehydrolyseerde gevogelteveren (95% van peptiden ≤ 1 kDa) bij de 40 geteste honden en 40 geteste katten geen IgE-herkenning induceerden, terwijl weinig gehydrolyseerde veren een positieve IgE-respons genereerden bij 37% van de honden. Het klinische verschil correleert dus rechtstreeks met de hydrolysegraad.

Bizikova en Olivry bevestigden klinisch dat het dieet op basis van uitgebreid gehydrolyseerde veren geen pruritaanval veroorzaakte bij voor kip allergische honden (0/10 honden), terwijl het dieet met gehydrolyseerde kippenlever een recidief veroorzaakte bij 40% van de proefpersonen (4/10, p = 0,04) (Bizikova 2016). Lewis et al. vergeleken recentelijk in een multicentrisch gerandomiseerd gekruist triple-blindonderzoek een gehydrolyseerd zalmdieet (78,2% van peptiden ≤ 2 kDa) met een gehydrolyseerd verendieet, zonder significant werkzaamheidsverschil tussen de twee formuleringen (p = 0,516 voor de PVAS, p = 0,325 voor de CADESI-04) (Lewis TP 2025).

14.2 — Persistentie van residuele allergeniciteit: Het risico van onvolledige hydrolysen

De persistentie van residuele allergeniciteit vormt de belangrijkste beperking van gehydrolyseerde diëten. Onvolledige hydrolysen (residueel molecuulgewicht > 5-10 kDa) handhaven peptiden die in staat zijn membraan-IgE’s te verknopen en mastocytdegranulatie te triggeren. Dit fenomeen verklaart de mislukkingen gemeld met bepaalde commerciële gehydrolyseerde diëten waarvan de hydrolysegraad onvoldoende is.

Masuda et al. (2020) toonden aan dat 28,8% van de canine sera een detecteerbare T-lymfocytenstimulatie vertoonden als reactie op extracts van gehydrolyseerde diëten, wat bevestigt dat hydrolyse, zelfs uitgebreid, het T-cel immunogeen potentieel niet volledig onderdrukt. Peptiden van 1-3 kDa bevatten nog T-epitoopsequenties die voldoende zijn om CD25low T-lymfocyten te activeren, een weg onafhankelijk van IgE-verknoping.

14.3 — De nadelen van gehydrolyseerde voedingen

Smakelijkheid vormt een bijkomende uitdaging: hydrolyse genereert kleine peptiden met een bittere smaak (door de blootstelling van hydrofobe residuen — leucine, valine, fenylalanine), wat de acceptatie van het dieet door het dier kan verminderen. De smakelijkheid varieert afhankelijk van de eiwitbron (soja en gevogelteveren genereren verschillende smaakprofielen) en de hydrolysegraad (hoe meer de hydrolyse gevorderd is, hoe uitgesproken de bitterheid is).

Hypoosmotische diarree, gerelateerd aan de influx van water in het intestinale lumen veroorzaakt door de hoge osmotische belasting van kleine peptiden en vrije aminozuren, vormt een voorbijgaand bijeffect (1 tot 2 weken) beheerd door toevoeging van oplosbare vezels (bietenpulp, psyllium) in de formulering. Dit fenomeen mag niet worden verward met een teken van voedselintolerantie voor het dieet zelf.

14.4 — Groot voordeel: Toepassing onafhankelijk van de voedingsanamnese

Het grote voordeel van gehydrolyseerde diëten ligt in hun toepasbaarheid onafhankelijk van de voedingsanamnese: ongeacht de diversiteit van eerder ingenomen eiwitten, vermindert uitgebreide hydrolyse theoretisch het reactierisico. Deze eigenschap maakt ze tot de keuzeoptie bij dieren met een complexe of onbekende voedingsanamnese, en vormt een waardevolle hulp voor de dierenarts geconfronteerd met een dier dat meerdere soorten brokjes heeft geconsumeerd.

14.5 — Multicentrisch prospectief gerandomiseerd gekruist onderzoek

De studie van Lewis et al. (2025), uitgevoerd bij 57 jeukende honden verdeeld over 7 centra, vormt het eerste multicentrisch prospectief gerandomiseerd gekruist triple-blindonderzoek dat twee gehydrolyseerde formuleringen vergelijkt (zalm vs gevogelteveren). De resultaten tonen een equivalente diagnostische werkzaamheid van beide formuleringen, met een COVR-diagnosepercentage van 44,7% (21/47 honden die de studie voltooiden). Deze studie versterkt de geldigheid van gehydrolyseerde diëten als diagnostisch instrument van eerste lijn bij industriële EDT’s.

Hoofdstuk 15 — Elementaire Diëten op Basis van Vrije Aminozuren

15.1 — Definitie en concept: Totale afwezigheid van intacte eiwitten of peptiden

Elementaire diëten op basis van vrije aminozuren vertegenwoordigen de meest gevorderde vorm van voedingshypoallergeniciteit. Deze formules bevatten geen intacte eiwitten noch residuele peptiden: de stikstofbron bestaat uitsluitend uit synthetische aminozuren, vrij van elk epitoop dat door IgE’s of T-lymfocyten kan worden herkend.

Vrije aminozuren, met een molecuulgewicht tussen 75 en 204 Da, zijn te klein om een conformationeel epitoop (minimum 1-2 kDa) of sequentieel epitoop (minimum 8-15 aminozuren) te vormen. Het IgE-gemedieerde en T-cel allergeen potentieel is bijgevolg theoretisch nul, wat deze diëten de status van maximale hypoallergeniciteit verleent.

De studies uitgevoerd bij canine chronische enteropathieën en de gegevens van Freiche et al. (2025) toonden de werkzaamheid van deze diëten aan bij honden refractair voor conventionele gehydrolyseerde diëten, met een klinische responspercentage van 76% op de CCECAI-score. Deze resultaten ondersteunen het gebruik van elementaire diëten als laatste therapeutische lijn bij complexe gevallen.

15.2 — Indicaties: Mislukkingen van conventionele gehydrolyseerde diëten

De belangrijkste indicaties blijven herhaalde mislukkingen van gehydrolyseerde en nieuwe eiwitdiëten, ernstige pluriallergici en gevallen waarbij de voedingsanamnese volledig onbekend is. Deze situaties, die ongeveer 10 tot 15% van de EDT’s in gespecialiseerde praktijk vertegenwoordigen, rechtvaardigen het gebruik van een elementair dieet ondanks de beperkingen ervan.

15.3 — Beperkingen: Hoge kostprijs en smakelijkheid

De beperkingen omvatten een hoge kostprijs (2 tot 3 keer de prijs van een standaard gehydrolyseerd dieet), soms onvoldoende smakelijkheid (waarvoor een geleidelijke overgang en strategieën ter aanmoediging van voedselinname nodig zijn), en gebruik voorbehouden voor refractaire gevallen vanwege deze beperkingen. De verminderde smakelijkheid wordt verklaard door het smaakprofiel van vrije aminozuren, verschilend van dat van peptiden of intacte eiwitten.

DEEL VIII — PLAATS VAN NESTLÉ PURINA-DIËTEN IN DE INDUSTRIËLE ELIMINATIE

Hoofdstuk 16 — De Hypoallergene Purina Pro Plan HA-diëten in Industriële EDT’s

16.1 — Positionering van Purina Pro Plan HA in het aanbod van industriële EDT’s

Het Purina Pro Plan Veterinary Diets HA (Hypoallergenic) positioneert zich in het aanbod van industriële EDT’s als een gehydrolyseerd eiwitdieet met enkelvoudige bron. De Purina HA-gamma wordt uitsluitend via veterinaire kanalen gedistribueerd, wat medische opvolging van het diagnostische protocol verzekert.

De canine formulering berust op een sojahydrolysaat als enige eiwitbron, gecombineerd met gezuiverd maïszetmeel als glucidenbron. Soja vormt een onderscheidende keuze in die zin dat deze peulvrucht zelden wordt beschuldigd als groot allergeen bij hond en kat, hoewel sojasensilisaties zijn gedocumenteerd bij ongeveer 6% van de bevestigde gevallen bij de hond.

De aangekondigde hydrolysegraad bereikt een molecuulgewicht onder 11 kDa voor de meerderheid van de peptiden. Deze drempel situeert zich boven de 5 kDa-drempel (Cave 2006) maar onder 13 kDa, waardoor Purina HA in de categorie van standaard tot matige hydrolysen valt, onderscheiden van de uitgebreide hydrolysen (< 1-3 kDa) voorgesteld door Royal Canin Anallergenic.

16.2 — Purina Pro Plan HA Feline (HA St/Ox): specifics van de formulering

De feline formulering (HA St/Ox) integreert aanvullende kenmerken voor het beheer van de urineweggezondheid (controle van struviet- en oxalatverzadiging), aangepast aan de specifieke behoeften van de kat. De aanvoer van taurine en arachidonzuur is aangepast om te voldoen aan de vereisten van de strikte carnivoor, en de kwaliteit van de gehydrolyseerde eiwitbron is aangepast aan de feline smakelijkheid.

16.3 — Voordelen van Purina HA-diëten in de klinische praktijk

De voordelen van Purina HA-diëten in de klinische praktijk omvatten de aanwezigheid van een enkelvoudige eiwitbron (gehydrolyseerde soja), een gezuiverd glucide (maïszetmeel), en een hoge verteerbaarheid die het comfort van het spijsverteringsstelsel van het dier bevordert. De hoge verteerbaarheid (> 90%) draagt bij tot vermindering van colonfermentaties en verbetert de consistentie van de stoelgang, een parameter die eigenaars in het dagelijks leven waarderen.

De kwaliteitscontrole berust op fabricageprotocollen inclusief reiniging van de productielijnen tussen fabricatieseries en traceerbaarheid van grondstoffen. De Purina-protocollen voorzien regelmatige analyses op afgewerkte loten, waardoor het risico op kruisbesmetting door niet-gedeclareerde eiwitten wordt beperkt.

DEEL IX — FELINE BIJZONDERHEDEN EN VERSCHILLEN TUSSEN HOND EN KAT

Hoofdstuk 17 — Verschillen bij de Uitvoering van een Eliminatiedieet bij de Hond en de Kat

17.1 — De kat is een verplichte strikte carnivoor

De kat is een strikte carnivoor waarvan de nutritionele behoeften verschillen van die van de hond. De eiwitbehoeften zijn 1,5 tot 2 keer hoger (minimum 26 g/100 g droge stof tegenover 18 g bij de hond), en bepaalde essentiële nutriënten kunnen niet worden gesynthetiseerd door het feline metabolisme: taurine (onmisbaar voor de hart- en retinafunctie), arachidonzuur (omega-6-vetzuur afgeleid van dierlijke bronnen), niacine en pregevormde vitamine A.

Een vegetarisch dieet wordt sterk afgeraden bij de kat vanwege deze voorspelbare deficiënties. De afwezigheid van taurine leidt binnen 4 tot 12 weken tot dilaterende cardiomyopathie en onomkeerbare retinale degeneratie. De afwezigheid van pregevormd arachidonzuur compromitteert de prostaglandinesynthese en de bloedplaatjesfunctie. Deze metabole beperkingen verplichten ertoe dat elk feline eliminatiedieet een dierlijke eiwitbron bevat.

Voedselneofobia is een frequent gedrag bij de kat, gedocumenteerd in de feline voedingsliteratuur, dat een significant obstakel vormt bij de implementatie van eliminatiediëten. De exacte prevalentie ervan in de context van EDT’s is niet specifiek gekwantificeerd. Een geleidelijke overgang over 7 tot 10 dagen en aanpassing van de textuur worden aanbevolen om de acceptatie van het nieuwe dieet te bevorderen, door toenemende proporties van het nieuwe dieet aan het vroegere voedingsmiddel te mengen (dag 1-2: 25/75; dag 3-4: 50/50; dag 5-7: 75/25; dag 8-10: 100%). De acceptatie wordt verbeterd door het licht opwarmen van het voedingsmiddel en de keuze van een textuur aangepast aan de individuele voorkeuren.

17.2 — Groot specifiek risico bij de kat

Het grote specifieke risico bij de kat is hepatische lipidose, een potentieel fatale acute hepatische steatose die optreedt na vasten of verlengde weigering van voedsel meer dan 48 tot 72 uur, met name bij obese katten. Het bewaken van de voedselinname vormt een kritieke parameter bij de kat: elke voedselweigering van meer dan 48 uur vereist het stopzetten van het dieet en de terugkeer naar het vroegere voedingsmiddel in afwachting van een alternatieve strategie.

17.3 — Alternatieve strategieën bij weigering: verandering van presentatie (brokjes vs natvoer)

Bij voedselweigering kunnen verschillende strategieën worden overwogen: verandering van presentatie (overgang van brokjes naar natvoer of omgekeerd), licht opwarmen van het voedingsmiddel om de aroma’s vrij te maken. De diversiteit van beschikbare presentaties in therapeutische gamma’s vergemakkelijkt de aanpassing aan de individuele voorkeuren van de kat.

17.4 — Vergelijkbare responskinetiek hond/kat maar feline bijzonderheden

De responskinetiek op het eliminatiedieet is vergelijkbaar tussen de hond en de kat (6 tot 12 weken), met een aanbevolen minimale duur van 8 weken bij beide soorten. De feline bijzonderheden omvatten een hoger aandeel digestieve tekenen (40-50% vs 20-30% bij de hond), een risico op hepatische lipidose afwezig bij de hond, frequentere voedselneofobia en de absolute noodzaak om de behoefte aan taurine en arachidonzuur te dekken.

DEEL X — OORZAKEN VAN MISLUKKING, LANGETERMIJNBEHEER EN PERSPECTIEVEN

Hoofdstuk 18 — Oorzaken van Mislukking van EDT’s en Complicerende Factoren

18.1 — Oorzaak nr. 1: Niet-therapietrouw eigenaar (gearomatiseerde geneesmiddelen, tussendoortjes, buiten)

Niet-therapietrouw van de eigenaar vertegenwoordigt de meest frequente oorzaak van mislukking van EDT’s en moet systematisch opnieuw worden beoordeeld bij ogenschijnlijk mislukken. De bronnen van afwijking van het protocol omvatten niet geïdentificeerde gearomatiseerde geneesmiddelen (smakelijke tabletten die kip- of rundeiwitten als hulpstof bevatten), tussendoortjes gegeven door derden en toegang tot het voer van een ander dier.

18.2 — Oorzaak nr. 2: Kruisbesmetting van het gebruikte commerciële voedingsmiddel

Kruisbesmetting van het gebruikte commerciële voedingsmiddel vormt de tweede oorzaak van mislukking. Recente PCR-gegevens tonen aan dat de meeste OTC-voedingen niet-gedeclareerde eiwitten bevatten (Ricci 2018, Kępińska-Pacelik 2023). De overgang naar een therapeutische veterinaire voeding geproduceerd op een dedicated lijn kan dit type mislukking oplossen.

18.3 — Oorzaak nr. 3: Niet-gecontroleerde gelijktijdige OAD die mislukking simuleert

Niet-gecontroleerde gelijktijdige OAD kan mislukking van het dieet simuleren door de jeuk te handhaven onafhankelijk van de voedingscomponent. Het toevoegen van een behandeling die de omgevingscomponent target (oclacitinib, lokivetmab) maakt het mogelijk de twee componenten te discrimineren en een gedeeltelijke verbetering toe te schrijven aan voedseluitsluiting te onthullen.

18.4 — Oorzaak nr. 4: Residuele allergeniciteit van hydrolysaten

De residuele allergeniciteit van hydrolysaten, geschat op 25-40% van de honden volgens de gegevens van Masuda (2020), verklaart de mislukkingen waargenomen met bepaalde gehydrolyseerde diëten met onvoldoende hydrolysegraad. De overgang van een standaard gehydrolyseerd dieet (< 13 kDa) naar een uitgebreid gehydrolyseerd dieet (< 1-3 kDa), huisgemaakt of elementair, kan dit type mislukking oplossen.

18.5 — Oorzaak nr. 5: Onvoldoende duur (< 8 weken)

Onvoldoende duur (< 8 weken) is een vermijdbare oorzaak van mislukking. Laten we eraan herinneren dat 10% van de respondenten slechts tussen week 8 en week 12 een verbetering toont (Olivry 2015). Een voortijdig onderbroken EDT kan ten onrechte leiden tot de uitsluitingsdiagnose van COVR.

18.6 — Algoritme voor het oplossen van ogenschijnlijk mislukte EDT’s

Het algoritme voor het oplossen van een ogenschijnlijk mislukte EDT omvat vijf sequentiële stappen: verificatie van de therapietrouw (gedetailleerde anamnese van alles wat het dier heeft ingenomen), behandeling van residuele secundaire superinfecties, verandering van dieet (overgang van een gehydrolyseerd dieet naar een nieuw eiwitdieet of omgekeerd, overgang naar een elementair dieet), toevoeging van een antiprurigineuze behandeling die de omgevingscomponent target, en uitbreiding van de duur tot 12 weken.

Hoofdstuk 19 — Langetermijnvoeding na Diagnostische Bevestiging

19.1 — Permanente vermijding van geïdentificeerde allergenen

De permanente vermijding van door individuele provocatietests geïdentificeerde allergenen vormt de nutritionele verplichting van de langetermijnaanpak. Deze vermijding moet absoluut en definitief zijn: de herintroductie, zelfs occasioneel, van een geïdentificeerd allergeen veroorzaakt in de meerderheid van de gevallen een klinisch recidief binnen 2 tot 14 dagen (Olivry 2020).

19.2 — Strategie zonder individuele provocatietests met handhaving van het remissiedieet

Wanneer individuele provocatietests niet zijn uitgevoerd (door weigering van de eigenaar of door klinische keuze), vormt het handhaven van het remissiedieet de standaardstrategie. Het dier zet hetzelfde eliminatiedieet voort dat tot klinische verbetering heeft geleid, zonder herintroductiepogingen.

Periodieke bewaking elke 6 tot 12 maanden wordt aanbevolen, inclusief een biologisch onderzoek (proteïnemie, lipidenprofiel), een evaluatie van de kwaliteit van de vacht en de huid, en een controle van het gewicht en de algemene vitaliteit. Deze bewaking beoogt vroegtijdig elke nutritionele deficiëntie, nieuwe sensibilisering of klinisch recidief te detecteren.

Het risico op neo-sensibilisering voor het eiwit van het onderhoudsdieet is biologisch plausibel en anekdotisch gemeld in de gespecialiseerde klinische praktijk, maar de exacte prevalentie ervan is niet gekwantificeerd door gepubliceerde longitudinale studies. Periodieke klinische bewaking (elke 6 tot 12 maanden) wordt aanbevolen om elk recidief van tekenen te detecteren dat kan getuigen van een nieuwe sensibilisering.

19.3 — Rotatie van eiwitbronnen: empirische strategie, niet-robuuste gegevens

Rotatie van eiwitbronnen, hoewel empirisch voorgesteld, berust op geen robuuste klinische gegevens en kan niet worden aanbevolen als door bewijs gevalideerde preventiestrategie. Sensibilisering voorkomen door de blootstellingen te variëren wordt tegengesproken door de afwezigheid van gecontroleerde prospectieve studies. Het handhaven van een enkel dieet dat zijn werkzaamheid heeft bewezen, blijft de veiligste strategie in de huidige stand van kennis.

DEEL XI — Conclusie

De aanpak van cutane ongewenste voedselreacties bij de hond en de kat berust op een rigoureuze diagnostische aanpak waarvan het eliminatiedieet de hoeksteen vormt.

De recente vooruitgang, moleculaire karakterisering van allergenen, ontwikkeling van diëten met uitgebreide hydrolyse (< 1-3 kDa), prospectieve multicentrische gerandomiseerde studies die gehydrolyseerde formuleringen vergelijken (Lewis TP 2025), hebben de wetenschappelijke basis van deze aanpak versterkt zonder het fundamentele principe te wijzigen: alleen strikte voedseluitsluiting gevolgd door de provocatietest maakt een zekere diagnose mogelijk. De kruisbesmetting van commerciële voedingen, gedocumenteerd door recente PCR-analyses (Ricci 2018, Kępińska-Pacelik 2023), vereist constante waakzaamheid bij de keuze van het eliminatievoedingsmiddel en geeft de voorkeur aan therapeutische veterinaire diëten geproduceerd op dedicated lijnen. De gegevens van Masuda et al. (2020) over residuele T-lymfocytenstimulatie door hydrolysaten (28,8% positieve responsen) stellen de vraag naar optimalisatie van hydrolyseprocessen om zowel IgE-reactiviteit als T-cel-reactiviteit te neutraliseren.

Referenties

Adin D, De Francesco TC, Keene B, Tou S, Meurs K, Atkins C, Aona B, Kurtz K, Barron L, Sharpe A. Dietary taurine depletion and dilated cardiomyopathy: views from the clinic. J Vet Intern Med. 2019;33:1343-1356.

Bexley J, Kingswell N, Olivry T. Serum IgE cross-reactivity between fish and chicken meats in dogs. Vet Dermatol. 2019;30:25-e5.

Bizikova P, Olivry T. A randomized, double-blinded crossover trial testing the benefit of two hydrolysed poultry-based commercial diets for dogs with spontaneous pruritic chicken allergy. Vet Dermatol. 2016;27:289-e70.

Cave NJ. Hydrolyzed protein diets for dogs and cats. Vet Clin North Am Small Anim Pract. 2006;36:1251-1268.

Coyner K, Schick A. Hair and saliva test fails to identify allergies in dogs. J Small Anim Pract. 2019;60:121-125.

Favrot C, Bizikova P, Fischer N, Rostaher A, Olivry T. The usefulness of short-course prednisolone during the initial phase of an elimination diet trial in dogs with food-induced atopic dermatitis. Vet Dermatol. 2019;30:498-e149.

Fischer N, Spielhofer L, Martini F, Rostaher A, Favrot C. Sensitivity and specificity of a shortened elimination diet protocol for the diagnosis of food-induced atopic dermatitis (FIAD). Vet Dermatol. 2021;32:247-e65.

Freeman LM, Stern JA, Fries R, Adin DB, Rush JE. Diet-associated dilated cardiomyopathy in dogs: what do we know? J Am Vet Med Assoc. 2018;253:1390-1394.

Freiche V, Dossin O, Leclerc A. An extensively hydrolysed protein-based extruded diet in the treatment of dogs with chronic enteropathy and at least one previous diet-trial failure: a pilot uncontrolled open-label study. BMC Vet Res. 2025;21:68.

Fujimura M, Masuda K, Hayashiya M. Flow cytometric analysis of lymphocyte proliferative responses to food allergens in dogs with food allergy. J Vet Med Sci. 2011;73:1309-1317.

Gaschen FP, Merchant SR. Adverse food reactions in dogs and cats. Vet Clin North Am Small Anim Pract. 2011;41:361-379.

Hensel P, Santoro D, Favrot C, Hill P, Griffin C. Canine atopic dermatitis: detailed guidelines for diagnosis and allergen identification. BMC Vet Res. 2015;11:196.

Hobi S, Linek M, Marignac G, Olivry T, Beco L, Nett C, Fontaine J, Roosje P, Bergvall K, Belova S, Koebrich S, Pin D, Debey B, Lian T, Bensignor E, Kano R, Zini E. Clinical characteristics and causes of pruritus in cats: a multicentre study on feline hypersensitivity-associated dermatoses. Vet Dermatol. 2011;22:406-413.

Horvath-Ungerboeck C, Widmann K, Handl S. Detection of DNA from undeclared animal species in commercial elimination diets for dogs using PCR. Vet Dermatol. 2017;28:373-e86.

Jackson HA. Food allergy in dogs and cats; current perspectives on etiology, diagnosis, and management. J Am Vet Med Assoc. 2023;261:S23-S29.

Kępińska-Pacelik J, Biel W, Natonek-Wiśniewska M, Krzyścin P. Assessment of adulteration in the composition of dog food based on DNA identification by real-time PCR. Anim Feed Sci Tech. 2023;298:115609.

Koppelman SJ, Srncova K, Gaspari M. Thermal processing impacts the allergenicity of food: more than just protein denaturation. Curr Opin Allergy Clin Immunol. 2021;21:259-266.

Lam AT, Johnson LN, Heinze CR. Assessment of the clinical accuracy of serum and saliva assays for identification of adverse food reaction in dogs without clinical signs of disease. J Am Vet Med Assoc. 2019;255:812-816.

Lewis TP II, Moore GE, Laporte C, Daristotle L, Frantz NZ. Evaluation of hydrolyzed salmon and hydrolyzed poultry feather diets in restrictive diet trials for diagnosis of food allergies in pruritic dogs. Front Vet Sci. 2025;12:1560806.

Majewski C, Marti E, Ehrengruber M, Schüpbach G, Keller SM, Vidondo B, Dolf G, Gerber V, Mock M, Roosje PJ. Insect protein-based diet as potential risk of allergy in dogs. Animals (Basel). 2021;11:1942.

Masuda K, Sato A, Tanegashima K, Tani H, Tarui T, Konishi S, Mori A, Murakami M, Arai N, Haginoya N, Miyoshi N. Hydrolyzed diets may stimulate food-reactive lymphocytes in dogs. J Vet Med Sci. 2020;82:177-183.

Mueller RS, Olivry T. Critically appraised topic on adverse food reactions of companion animals (4): can we diagnose adverse food reactions in dogs and cats with in vivo or in vitro tests? BMC Vet Res. 2017;13:275.

Mueller RS, Olivry T. Critically appraised topic on adverse food reactions of companion animals (6): prevalence of noncutaneous manifestations of adverse food reactions in dogs and cats. BMC Vet Res. 2018;14:341.

Mueller RS, Unterer S. Adverse food reactions: pathogenesis, clinical signs, diagnosis and alternatives to elimination diets. Vet J. 2018;236:89-95.

Olivry T, Bexley J, Mougeot I. Extensive protein hydrolyzation is indispensable to prevent IgE-mediated poultry allergen recognition in dogs and cats. BMC Vet Res. 2017;13:251.

Olivry T, Mueller RS, Prélaud P. Critically appraised topic on adverse food reactions of companion animals (1): duration of elimination diets. BMC Vet Res. 2015;11:225.

Olivry T, Mueller RS. Critically appraised topic on adverse food reactions of companion animals (3): prevalence of cutaneous adverse food reactions in dogs and cats. BMC Vet Res. 2017;13:51.

Olivry T, Mueller RS. Critically appraised topic on adverse food reactions of companion animals (5): discrepancies between ingredients and labeling in commercial pet foods. BMC Vet Res. 2018;14:24.

Olivry T, Mueller RS. Critically appraised topic on adverse food reactions of companion animals (7): signalment and cutaneous manifestations of dogs and cats with adverse food reactions. BMC Vet Res. 2019;15:140.

Olivry T, Mueller RS. Critically appraised topic on adverse food reactions of companion animals (9): time to flare of cutaneous signs after a dietary challenge in dogs and cats with food allergies. BMC Vet Res. 2020;16:158.

Preckel L, Brünen-Nieweler C, Denay G, Horlamus S, Zeeb S. Identification of mammalian and poultry species in food and pet food samples using 16S rDNA metabarcoding. Food Control. 2023;149:109677.

Pucheu-Haston CM, Mougeot I. Serum IgE and IgG responses to dietary antigens in dogs with and without cutaneous adverse food reactions. Vet Dermatol. 2020;31:116-127.

Ricci R, Conficoni D, Morelli G, Losasso C, Alberghini L, Giaccone V, Barrucci F, Ballarin C, Contiero B, Andrighetto I. Undeclared animal species in dry and wet novel and hydrolyzed protein diets for dogs and cats detected by microarray analysis. BMC Vet Res. 2018;14:209.

Rodrigues SD, Mendoza B, Dias MJ. Association of diet with treatment response in dogs with chronic enteropathy: a retrospective multicenter study. J Vet Intern Med. 2025;39:e70071.

Rodríguez-Pérez R, Pérez-Santos M, Villota-Eraso C, González-de-Olano D, García F, Yagüe-Jiménez V. Toward consensus epitopes B and T of tropomyosin involved in cross-reactivity across diverse allergens: an in silico study. Biomedicines. 2024;12:884.

Shimakura H, Kawano K. Results of food challenge in dogs with cutaneous adverse food reactions. Vet Dermatol. 2021;32:293-e280.

Silva LD, Martins T, Porsani MYH, Teixeira FA. The impact of a hypoallergenic diet on the control of oral lesions in cats: a case report. Animals (Basel). 2024;14:2656.

Stockman J, Fascetti AJ, Kass PH, Larsen JA. Evaluation of recipes for home-prepared maintenance diets for dogs. J Am Vet Med Assoc. 2013;242:1500-1505.

Van Broekhoven S, Bastiaan-Net S, de Jongh HH, Wichers HJ. Influence of processing and in vitro digestion on the allergic cross-reactivity of three mealworm species. Food Chem. 2016;196:1075-1083.

Villaverde C. Dietary options for diagnosis of cutaneous adverse food reactions. Companion Anim. 2024;29:2-7.

Vovk LG, Friedeck AD, Grzeskowiak LE, Toresson L, Ström Holst B, Hansson-Hamlin H. Serum food-specific IgE and IgG concentrations in healthy dogs and dogs with cutaneous adverse food reactions. Vet Dermatol. 2024;35:321-329.